Doorgaan naar hoofdcontent

Ignazio Silone. Fontamara. Hanover, NH: Zoland Books, 2000 (1933)

Ignazio Silone. The Abruzzo Trilogy

Vertaling: Eric Mosbacher

De inwoners van het dorpje Fontamara begrijpen niet wat hen overkomt als de regering in Rome ergens in de jaren dertig fascistisch wordt. Ook tot die tijd was het gebruikelijk dat hen onrecht werd aangedaan: dat de heersers hun afpakte wat ze hadden, dat ze in elkaar gerammeld werden door schurken en onverlaten en dat niemand naar ze wilde luisteren. Maar nu heeft dat onrecht ineens ook nog de openlijke goedkeuring van de regering.

De meest kleurrijke inwoner van het dorpje, Berardo, laat af en toe zijn onvrede blijken door iets in brand te steken, maar als door een truc het riviertje dat het hele dorp van irrigatiewater voorziet wordt omgeleid naar de landgoederen van een handige grootgrondbezitter, legt ook Berardo het hoofd in de schoot. Hij vertrekt naar Rome om er een baantje te vinden. Uiteindelijk komt hij er echter per ongeluk in de gevangenis terecht en pleegt op enigszins melodramatische manier zelfmoord. Dat komt men in zijn dorpje dan weer te weten, en de inwoners beginnen een heuze illegale krant. Ook dat verzet wordt onderdrukt; maar het is dan toch maar geboren.

Fontamara van de naar Zürich uitgeweken communist Ignazio Silone was in de jaren dertig kennelijk een groot succes, en geldt nog steeds als een van de belangrijkste vroege antifascistische romans van Italië. De moderne lezer ziet er ook iets van het moderne Italië in. De handige zakenman, van wie de Fontamarezen de hele tijd zeggen dat hij 'Amerika heeft gevonden in Italië' en die hen uiteindelijk het water afhandig maakt door voor te stellen dat driekwart van het water naar hem gaat, maar driekwart van het restant naar het dorp, zodat beiden uiteindelijk driekwart krijgen — een redenering die iedereen aanvaardt omdat hij iedereen boven de pet gaat — lijkt die niet op een zekere moderne Italiaanse president?

Afgezien van het einde, dat in ieder geval voor mij wel wat erg gezwollen klinkt, en ondanks de thematiek, is Fontamara vooral een charmant boek, door de naïeve goedheid van de bewoners van het dorp. Ze zijn geen engelen en soms wel wat onnozel, maar ze zijn uiteindelijk de kwaadsten niet; en dat kun je niet zeggen over degenen die boven hen geplaatst zijn. Aan die charme draagt bij dat het verhaal wordt door een gezin, een vader, moeder en zoon uit Fontamara die om de beurt vertellen. Af en toe dragen ze zelfs expliciet het woord aan elkaar over ('dat kan mijn man beter vertellen'.

Fontamara heeft gemeen met Elsa Morante's La Storia, dat ik niet zo lang geleden las, dat de schrijver er geen twijfel over laat bestaan dat het fascisme een verachtelijke ideologie is, die zo snel mogelijk zou moeten verdwijnen, en tegelijkertijd een bijna gevoelvol portret levert van de arme, bange jongens die onder het mom van dat fascisme soms verschrikkelijke gruwelen begingen.

Reacties

Populaire berichten van deze blog

Remco Campert. Compact. Amsterdam: Van Oorschot, 2016.

Nu Simon Carmiggelt, Annie M.G. Schmidt en Margo Minco aan de beurt waren geweest, mocht Remco Campert niet ontbreken in de serie Gedundrukt van Van Oorschot, waarin ieder jaar kennelijk een 'meester van de korte baan' wordt geëerd.

Helaas is de selectie, op verzoek van Campert gemaakt door zijn biograaf Mirjam van Hengel, nogal braaf uitgevallen. In de drie afdelingen, met gedichten, verhalen en columns, overheerst een licht melancholische toon en wordt vooral veel autobiografisch of quasi-autobiografisch teruggekeken op des schrijvers jonge jaren. (Althans, er gaat nogal veel over die jonge jaren. In technische zin wordt er natuurlijk niet altijd teruggekeken, omdat sommig werk in die jonge jaren geschreven is.) Er zijn verhaaltjes en gedichtjes over de kindertijd, over de jonge jaren, als jonge student.

Misschien is het omdat Van Hengel met haar onderzoek voor haar eigen boek vooral die periode heeft afgedekt en dus dat deel van het oeuvre goed kent, maar mij ging het op ze…

A.F.Th. van der Heijden. Advocaat van de hanen. Querido, 2014 (1990).

Omdat ik deze zomer intensief Van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach volgde, las ik parallel daaraan ook sommig ouder werk terug: vaak slechts voor een deel, omdat ik me iets herinnerde bij het lezen van het feuilleton, maar sommige boeken heb ik uiteindelijk voor een zo groot deel nagelezen dat ze uiteindelijk ook wel in dit logboekje terecht zullen komen.

Advocaat van de hanen is waarschijnlijk Van der Heijdens meestgelezen boek, omdat het relatief zelfstandig staat van de rest van de cyclus én omdat het ongeveer de structuur heeft van een thriller. Het is allemaal relatief: er wordt eigenlijk onderhuids behoorlijk veel verwezen naar de rest van Van der Heijdens werk, en voor een thriller is het nu ook weer niet zo heel spannend. Hoe de betrokkenheid van Ernst Quispel bij de moord op Kiliaan Noppen precies is, is weliswaar in het begin niet heel erg duidelijk, maar ook geen groot mysterie; en de onthulling van wie nu precies de echte moordenaar is, komt als een so…

Nick Hornby. Funny Girl. Penguin, 2015.

Nick Hornby leeft in een fijne wereld, die uit twee kanten bestaat. Aan de ene kant is er competent uitgevoerd werk. Aan de andere kant bestaat er pretentieloos, maar daarom niet minder competent uitgevoerd vermaak.

Het is een wereld van romantische komedie, zij het dat die komedie ook nog best 30 jaar door kan gaan en dan nog altijd niet verzuurt. Het is een wereld waarin je af en toe geniet van een voetbalwedstrijd en dan weer van een goed boek. Het is een wereld waarin je niet eens heel veel moeite hoeft te doen om mooie, door veel mensen gemaakte dingen hoeft te maken, omdat het je eigenlijk allemaal aan komt waaien.

Het is in dit boek de wereld van Barbara uit Blackpool die aan het begin van de roman – die zich afspeelt in de jaren zestig – wegloopt als ze tot Miss Blackpool verkozen wordt en denkt dat er iets beters op haar wacht en die dan binnen korte tijd inderdaad haar eigen sitcom krijgt op de BBC. Die moeiteloos vervolgens miljoenen kijkers aan zich bindt.

Veel spanning zi…