Doorgaan naar hoofdcontent

Multatuli. Max Havelaar. Of: De koffiveilingen der Nederlandsche Handelmaatschappy.Project Gutenberg, 2004. (1859)

Multatuli. Max Havelaar Hoe vaak heb ik Max Havelaar gelezen? Ik denk minstens een keer of zes. Maar de laatste keer is alweer minstens acht jaar geleden en dat is jammer, want het is een van de levendigste boeken die ik ken. Om allerlei redenen - het boek is 150 jaar geleden verschenen en de kranten besteden er weer aandacht aan, ik ben e-books aan het lezen en dit boek was de eerste Nederlandse roman die in elektronische versie verscheen, enz. - besloot ik het nu weer te lezen.

Zoals dat gaat: het bleek toch weer rijker dat ik me herinnerde. Zo heb ik eerder geloof ik altijd wat sneller heengelezen over de passages waarin precies wordt uiteengezet hoe Max Havelaar ook in eerdere betrekkingen in Nederlands-Indië, dan zijn baan als assistent-resident van Lebak al onheus bejegend werd door de regering. Nu beken ik dat ik ook nu nog moeite had om precies te volgen hoe dat nu allemaal precies zat, maar ik vond die passages nu toch ook interessant. Wat weet ik toch eigenlijk veel niet over hoe dat zat met die Nederlandse aanwezigheid in dat grote land.

Het boek is ook duidelijker antikolonialistisch dan ik me herinnerde. Natuurlijk, de misstand die in het grootste detail beschreven wordt is dat Inlandse hoofden wordt toegestaan hun bevolking uit te zuigen. Maar je kunt dat ook zien als een manier om de boodschap aanvaardbaarder te maken voor de Nederlandse lezer, en je hoeft niet zo heel goed te kunnen lezen om te zien dat het Nederlands bestuur en vooral het militaire bewind (een dorp is door de Nederlanders aangevallen en staat dus in brand)
ook hard wordt aangeklaagd. Op de een of andere manier had ik dat goede lezen bij een vorige beurt kennelijk achterwege gelaten.

Maar af en toe heb ik ook aan Connie Palmen gedacht. Een paar weken geleden las ik haar essay Het geluk van de eenzaamheid en ik was er niet van onder de indruk. Toch blijkt zich nu een idee uit dat boek in mijn hoofd te hebben vastgezet. Palmen denkt dat alle (goede) literatuur gaat over de manier waarop wij mensen de hele tijd fictie maken van ons leven, om er zin aan te geven, omdat we anders niet kunnen. Er zijn vast verhalen te vinden waarvoor deze stelling van Palmen niet opgaat, maar Max Havelaar is vanaf de eerste tot de laatste bladzijde een uitstekende illustratie bij haar stelling. Tot in de kleinste details gaat het boek over de vraag hoe de waarheid te vertellen. Werkelijk iedere willekeurige zin verhaalt over de manier waarop iedereen de hele tijd zijn eigen waarheid verzint en daar ook onmiddellijk in gelooft. Het mooiste detail: de beschrijving van het huis van de familie Havelaar, die wordt gegeven in een quasi-wiskundige vorm van een raster waarbij voor ieder vakje wordt beschreven wat daar gebeurt.

Het is lange tijd dat ik Max Havelaar gelezen heb, maar als ik het goedheb ben ik niet de enige. Ik heb het idee dat de Multatuli-verering in Nederland pakweg twintig jaar geleden groter was dan nu. Je las toen regelmatig columnisten en andere schrijvers die hun onversneden liefde voor de negentiende-eeuwer zongen. Misschien lees ik de verkeerde dingen, maar dat soort liefdesbetuigingen lees ik niet meer. Dat is onterecht, en misschien zelfs een slecht teken, want er is geloof ik toch echt geen betere schrijver in het Nederlands geweest dan Multatuli.

Reacties

Populaire berichten van deze blog

Remco Campert. Compact. Amsterdam: Van Oorschot, 2016.

Nu Simon Carmiggelt, Annie M.G. Schmidt en Margo Minco aan de beurt waren geweest, mocht Remco Campert niet ontbreken in de serie Gedundrukt van Van Oorschot, waarin ieder jaar kennelijk een 'meester van de korte baan' wordt geëerd.

Helaas is de selectie, op verzoek van Campert gemaakt door zijn biograaf Mirjam van Hengel, nogal braaf uitgevallen. In de drie afdelingen, met gedichten, verhalen en columns, overheerst een licht melancholische toon en wordt vooral veel autobiografisch of quasi-autobiografisch teruggekeken op des schrijvers jonge jaren. (Althans, er gaat nogal veel over die jonge jaren. In technische zin wordt er natuurlijk niet altijd teruggekeken, omdat sommig werk in die jonge jaren geschreven is.) Er zijn verhaaltjes en gedichtjes over de kindertijd, over de jonge jaren, als jonge student.

Misschien is het omdat Van Hengel met haar onderzoek voor haar eigen boek vooral die periode heeft afgedekt en dus dat deel van het oeuvre goed kent, maar mij ging het op ze…

A.F.Th. van der Heijden. Advocaat van de hanen. Querido, 2014 (1990).

Omdat ik deze zomer intensief Van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach volgde, las ik parallel daaraan ook sommig ouder werk terug: vaak slechts voor een deel, omdat ik me iets herinnerde bij het lezen van het feuilleton, maar sommige boeken heb ik uiteindelijk voor een zo groot deel nagelezen dat ze uiteindelijk ook wel in dit logboekje terecht zullen komen.

Advocaat van de hanen is waarschijnlijk Van der Heijdens meestgelezen boek, omdat het relatief zelfstandig staat van de rest van de cyclus én omdat het ongeveer de structuur heeft van een thriller. Het is allemaal relatief: er wordt eigenlijk onderhuids behoorlijk veel verwezen naar de rest van Van der Heijdens werk, en voor een thriller is het nu ook weer niet zo heel spannend. Hoe de betrokkenheid van Ernst Quispel bij de moord op Kiliaan Noppen precies is, is weliswaar in het begin niet heel erg duidelijk, maar ook geen groot mysterie; en de onthulling van wie nu precies de echte moordenaar is, komt als een so…

Nick Hornby. Funny Girl. Penguin, 2015.

Nick Hornby leeft in een fijne wereld, die uit twee kanten bestaat. Aan de ene kant is er competent uitgevoerd werk. Aan de andere kant bestaat er pretentieloos, maar daarom niet minder competent uitgevoerd vermaak.

Het is een wereld van romantische komedie, zij het dat die komedie ook nog best 30 jaar door kan gaan en dan nog altijd niet verzuurt. Het is een wereld waarin je af en toe geniet van een voetbalwedstrijd en dan weer van een goed boek. Het is een wereld waarin je niet eens heel veel moeite hoeft te doen om mooie, door veel mensen gemaakte dingen hoeft te maken, omdat het je eigenlijk allemaal aan komt waaien.

Het is in dit boek de wereld van Barbara uit Blackpool die aan het begin van de roman – die zich afspeelt in de jaren zestig – wegloopt als ze tot Miss Blackpool verkozen wordt en denkt dat er iets beters op haar wacht en die dan binnen korte tijd inderdaad haar eigen sitcom krijgt op de BBC. Die moeiteloos vervolgens miljoenen kijkers aan zich bindt.

Veel spanning zi…