Doorgaan naar hoofdcontent

Paul Celan. Verzamelde gedichten. Amsterdam: Meulenhoff, 2003.

Paul Celan. Verzamelde gedichten.

Met een vertaling van Ton Naaijkens.

Dit is het verslag van een mislukking. Paul Celan is een groot dichter die ook in Nederlandgerespecteerde liefhebbers heeft, en door een van hen, de hoogleraar Duits en vertaalwetenschap Ton Naaijkens, in het Nederlands is vertaald. Celans verhaal - dat van een Duitstalige Roemeense Jood die na de oorlog het Duits opnieuw moest uitvinden om een glimp de verschrikkingen op te kunnen schrijven - is indrukwekkend, en zijn Verzamelde gedichten zijn in het Nederlands ongehoord prachtig opgeschreven.

Maar het boek ziet er ook uit als een brok geblakerd beton, en het is me niet gelukt om er doorheen te breken. Ik begrijp niet wat ik als lezer verondersteld wordt te doen met een gedicht als:

Das umhergestossene
Immer-Licht, lehmgelb,
hinter
Planetenhäupten

Erfundene
Blicke, Seh-
narben,
ins Raumschiff gekerbt,
betteln im Erden-
münder.

(Het alle kanten op gestoten
steeds licht, leemgeel,
achter
planetenhoofden.

Bedachte
blikken, kijk-
krassen, diep
in het ruimteschip gekerfd,
bedelen om aard-
monden.)

De Todesfuge is Celans bekendste gedicht, ik heb het leren kennen tijdens de lessen Duits op de middelbare school, en dat heb ik altijd prachtig gevonden. Maar dat gebruikt dan ook poëtische middelen die ik begrijp zonder dat ik precies weet wat de inhoud is, zoals ritme en sterke beelden. Van zulke gedichten heeft Celan er nog wel een paar geschreven, zoals in de enorm indrukwekkende Die Niemandsrose, waarin trouwens ook gedichten zijn die niet zozeer klankrijk zijn alswel begrijpelijk:

Psalm

Niemand knetet uns wieder aus Erde und Lehm
niemand bespricht unsern Staub.
Niemand.

Gelobt seist du, Niemand.
Dir zulieb wollen
wir blühn.
Dir
entgegen.

Ein Nichts
waren wir, sind wir, werden
wir bleiben, blühend:
die Nichts-, die Niemandsrose.

[...]

Maar in veel andere gedichten is de taal zo verbrokkeld, dat ik me geen raad weet. Dat ligt natuurlijk niet aan de dichter, die het trouwens niet raakt wat ik vind, dat ligt aan mij. Zelfs als Celan in een lezing uitlegt waar het om te doen is, snap ik hem niet:

Meine Damen und Herren, es ist heute gang und gäbe, der Dichting ihre 'Dunkelheit' vorzuwerfen. - Erlauben Sie mir, an dieser Stelle unvermittelt - aber hat sich hier nicht jäh etwas aufgetan? -, erlauben Sie mir, hier ein Wort vond Pascal zu zitieren, ein Wort, das ich vor einiger Zeit be Leo Schestow gelesen habe: 'Ne nous reprochez pas le manque de clarté puisque nous en faisons profession!' - Das ist, glaube ich, wenn nicht die kongenitale, so doch wohl die Dichtung um einer Begegnung willen aus einer - vielleicht selbstentworfenenn - Ferne oder Fremde zugeordnete Dunkelheit.

Paul Celan had een zwartgeblakerde geest, waarom zou hij zich helder moeten uitdrukken? Wat hij wilde zeggen kon waarschijnlijk niet eens helder uitgedrukt worden. Ik heb zijn pogingen gelezen, maar ik weet nu niet wat ik met deze grote sintel moet. Dit is het verslag van een mislukking, een mislukking die ik niet had willen missen.

Reacties

Saskia de Wit zei…
Je hebt het mooi opgeschreven! Ik was op zoek naar een duiding van de betekenis in de Todesfuge van de 2 vrouwen in het gedicht. Die Margarete end Sulamith (vrouw van Salomo en metafoor voor de liefde tussen de gelovige en god). Daar ben ik geen stap verder mee. Maar nogmaals je hebt je inzicht in Celan mooi opgeschreven!
Ik vermoed dat Margarete verwijst naar de geliefde van Faust (die op zijn beurt metafoor is voor de liefde tussen mens en duivel, zou je kunnen zeggen). Maar vooral belangrijk is denk ik dat Margarete een naam is die uit de 'Christelijke' (Duitse) cultuur komt, en Sulamith een joodse naam: Dein goldenes Haar, Margarethe, Dein aschenes Haar, Sulamith. Toch?
Anoniem zei…
Dit boek is uitverkocht, kent iemand een torrent ?

Populaire berichten van deze blog

Remco Campert. Compact. Amsterdam: Van Oorschot, 2016.

Nu Simon Carmiggelt, Annie M.G. Schmidt en Margo Minco aan de beurt waren geweest, mocht Remco Campert niet ontbreken in de serie Gedundrukt van Van Oorschot, waarin ieder jaar kennelijk een 'meester van de korte baan' wordt geëerd.

Helaas is de selectie, op verzoek van Campert gemaakt door zijn biograaf Mirjam van Hengel, nogal braaf uitgevallen. In de drie afdelingen, met gedichten, verhalen en columns, overheerst een licht melancholische toon en wordt vooral veel autobiografisch of quasi-autobiografisch teruggekeken op des schrijvers jonge jaren. (Althans, er gaat nogal veel over die jonge jaren. In technische zin wordt er natuurlijk niet altijd teruggekeken, omdat sommig werk in die jonge jaren geschreven is.) Er zijn verhaaltjes en gedichtjes over de kindertijd, over de jonge jaren, als jonge student.

Misschien is het omdat Van Hengel met haar onderzoek voor haar eigen boek vooral die periode heeft afgedekt en dus dat deel van het oeuvre goed kent, maar mij ging het op ze…

A.F.Th. van der Heijden. Advocaat van de hanen. Querido, 2014 (1990).

Omdat ik deze zomer intensief Van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach volgde, las ik parallel daaraan ook sommig ouder werk terug: vaak slechts voor een deel, omdat ik me iets herinnerde bij het lezen van het feuilleton, maar sommige boeken heb ik uiteindelijk voor een zo groot deel nagelezen dat ze uiteindelijk ook wel in dit logboekje terecht zullen komen.

Advocaat van de hanen is waarschijnlijk Van der Heijdens meestgelezen boek, omdat het relatief zelfstandig staat van de rest van de cyclus én omdat het ongeveer de structuur heeft van een thriller. Het is allemaal relatief: er wordt eigenlijk onderhuids behoorlijk veel verwezen naar de rest van Van der Heijdens werk, en voor een thriller is het nu ook weer niet zo heel spannend. Hoe de betrokkenheid van Ernst Quispel bij de moord op Kiliaan Noppen precies is, is weliswaar in het begin niet heel erg duidelijk, maar ook geen groot mysterie; en de onthulling van wie nu precies de echte moordenaar is, komt als een so…

Nick Hornby. Funny Girl. Penguin, 2015.

Nick Hornby leeft in een fijne wereld, die uit twee kanten bestaat. Aan de ene kant is er competent uitgevoerd werk. Aan de andere kant bestaat er pretentieloos, maar daarom niet minder competent uitgevoerd vermaak.

Het is een wereld van romantische komedie, zij het dat die komedie ook nog best 30 jaar door kan gaan en dan nog altijd niet verzuurt. Het is een wereld waarin je af en toe geniet van een voetbalwedstrijd en dan weer van een goed boek. Het is een wereld waarin je niet eens heel veel moeite hoeft te doen om mooie, door veel mensen gemaakte dingen hoeft te maken, omdat het je eigenlijk allemaal aan komt waaien.

Het is in dit boek de wereld van Barbara uit Blackpool die aan het begin van de roman – die zich afspeelt in de jaren zestig – wegloopt als ze tot Miss Blackpool verkozen wordt en denkt dat er iets beters op haar wacht en die dan binnen korte tijd inderdaad haar eigen sitcom krijgt op de BBC. Die moeiteloos vervolgens miljoenen kijkers aan zich bindt.

Veel spanning zi…