Doorgaan naar hoofdcontent

Franz Kafka. Geschichte (Die Franz Kafka Box). Argon Verlag, 2008 (1904-1924)

Franz Kafka. Die Franz Kafka Box Dostojewski heeft een roman geschreven die in het Nederlands, kennelijk ten onrechte, lang bekend was als Schuld en boete en tegenwoordig verkocht wordt onder de correctere vertaling Misdaad en straf. Nu dat zo is, stel ik voor om die oude titel te reserveren voor het verzameld werk van Franz Kafka. Al zijn verhalen, en al zijn romans, gaan volgens mij over schuld, over je schuldig voelen, over proberen die schuld af te wentelen op anderen, of op instituten, zonder dat het helpt. (Volgens mij heeft de volksmond het dus verkeerd als die het heeft over kafkaiaanse toestanden en daarmee doelt op onbarmhartige bureaucratie die de onschuldige burger plaagt, Kafka heeft het over het omgekeerde, over de burger die zijn gevoel van schuldigheid projecteert op, bijvoorbeeld, de bureaucratie en hoopt dat deze hem gaat straffen.)

Ik ben nu met vakantie, en heb op mijn favoriete plekje in de schaduw een groot aantal van zijn verhalen beluisterd, die in 2008 in een cd-box verschenen zijn ter gelegenheid van Kafka's 125e verjaardag. De verzameling bevat een aantal van de grotere verhalen (Das Urteil, Die Verwandlung, Josefine die Sängerin alsmede een groot aantal kortere). Ze worden voorgelezen door enkele grote Duitse mannelijke acteurs en bevatten genoeg stof om urenlang ademloos te luisteren.

Gregor in Die Verwandlung voelt zich schuldig, hij heeft jarenlang gezwoegd voor zijn familie, en nu is hij ineens nutteloos geworden doordat hij een stuk ongedierte geworden is. Ook de hoofdpersoon in Das Urteil laat zich door zijn vader allerlei schuldgevoelens net iets te makkelijk aanpraten: eerst zou hij zijn beste vriend uit Sint Petersburg, aan wie hij jarenlang geschreven heeft, verzonnen hebben, en dan weer zou zijn vader juist alles over die vriend weten terwijl de zoon die arme vriend zo slecht behandeld heeft. Hij wordt door zijn vader veroordeeld tot de verdrinkingsdood, en brengt deze zelf tot uitvoering. Een huisarts in Der Landarzt moet tegelijk bij een patient zijn en zijn huismeisje redden en wordt daardoor door schuldgevoelens verscheurd. Alleen de zingende muis Josefine is niet succesvol wanneer ze probeert haar medemuizen schuldgevoelens aan te praten omdat ze haar ook nog laten werken. Die muizen zijn daarvan totaal niet onder de indruk; Josefine was dan ook Kafka's laatste verhaal.

Kafka's werk is altijd ten prooi geweest aan een eindeloze interpreteerwoede. Het werk leent zich daar ook toe omdat het zo mysterieus is, en tegelijkertijd komt het uit eenzelfde plaats en tijd als het werk van Freud. Al die interpretaties zijn waarschijnlijk onzin, ook de mijne. Op de cd staat ook de beroemde parabel over de poortwachter, die oorspronkelijk in De Process voorkwam, en waarover in dat boek wordt gekibbeld als het gaat om de juiste interpretatie. Natuurlijk bestaat die niet, en het verhaal gaat zelf over iemand die zijn levenlang vergeefs probeert een poortwachter zover te krijgen dat hij hem door de poort laat, om er bij zijn sterven achter te komen dat die poort alleen voor hem bedoeld was. De poort tot het werk van Kafka bestaat voor mij uit schuldgevoel, en dat zegt natuurlijk net zoveel over mij als over die schrijver. Maar nu ik deze week ook toevallig Goethe gelezen heb, durf ik wel te zeggen dat Kafka voor mij waarschijnlijk de interessantste van alle Duitstalige schrijvers was.

(Medeboekblogger Anna van Gelderen las toevallig deze week ook Die Verwandlung)

Reacties

Populaire posts van deze blog

Willem Frederik Hermans. Het behouden huis. Amsterdam: De Bezige Bij, 2012 (1952).

Het behouden huis: het is oorlog, het is al heel lang oorlog, het is doodschieten of doodgeschoten worden. Dat alles is al meteen duidelijk vanaf de eerste bladzijde van deze roemruchte novelle van Willem Frederik Hermans. En zoals de dingen gaan: ik geloof dat ik alles gelezen heb van deze beroemde schrijver, maar deze beroemde novelle, misschien wel het beroemdste wat hij schreef, nou net niet.

Het is een aangrijpend verhaal, een verhaal dat je beklemt doordat het je ertoe verleidt net zo opportunistisch te denken als de soldaat die de hoofdpersoon is. Heel lang kun je dat voor jezelf verantwoorden doordat die soldaat duidelijk aan de goede kant is: hij heeft immers aan het begin van het verhaal al meteen een hele serie vluchtende Duitsers doodgeschoten. Aan het einde van het verhaal zijn de rollen omgedraaid en blijkt hij – blijk jij, blijk ik – medeplichtig aan gruwelijker misdaden dan de Duitsers in het verhaal begaan.

Wikipedia denkt op gezag van allerlei vooraanstaande critici d…

Aafke Romeijn. Concept M. Amsterdam: Arbeiderspers, 2018.

Hava leeft in een wereld die de onze is, maar dan nét een beetje verschoven. Het is geen 2018, maar 2020 en bovendien zijn er sinds de jaren 90 hier in Nederland een paar dingen net een beetje anders gelopen. Een politieke partij heeft bijna de absolute macht gekregen en een ziekte houdt het land ook al tijden in de greep: kleurloosheid. Er worden steeds meer kinderen geboren die lijden aan die ziekte, die de samenleving handen vol geld kost, omdat de kleurlozen voortdurend een heel duur kleurmiddel nodig hebben. Radicaal-rechtse jongeren willen daarom af van al die kleurlozen, die de samenleving ontwrichten.

Hava is één van hen én ze is zelf kleurloos.

Bij zo'n het-had-ook-zo-kunnen-gaan-verhaal doet zich altijd de vraag voor: waarom vertelt iemand dit? Waarom spiegelt iemand ons een wereld voor die lijkt op de onze, maar die net een beetje anders is? Waarom geen ongebreidelde fantasie, of juist een realistisch beeld, maar iets ertussen in? Je kunt het bijna niet lezen zonder au…

Paul Celan. Verzamelde gedichten. Amsterdam: Meulenhoff, 2003.

Met een vertaling van Ton Naaijkens.Dit is het verslag van een mislukking. Paul Celan is een groot dichter die ook in Nederlandgerespecteerde liefhebbers heeft, en door een van hen, de hoogleraar Duits en vertaalwetenschap Ton Naaijkens, in het Nederlands is vertaald. Celans verhaal - dat van een Duitstalige Roemeense Jood die na de oorlog het Duits opnieuw moest uitvinden om een glimp de verschrikkingen op te kunnen schrijven - is indrukwekkend, en zijn Verzamelde gedichten zijn in het Nederlands ongehoord prachtig opgeschreven.Maar het boek ziet er ook uit als een brok geblakerd beton, en het is me niet gelukt om er doorheen te breken. Ik begrijp niet wat ik als lezer verondersteld wordt te doen met een gedicht als:Das umhergestossene
Immer-Licht, lehmgelb,
hinter
PlanetenhäuptenErfundene
Blicke, Seh-
narben,
ins Raumschiff gekerbt,
betteln im Erden-
münder.(Het alle kanten op gestoten
steeds licht, leemgeel,
achter
planetenhoofden.Bedachte
blikken, kijk-
krassen, diep
in het ruimte…