Doorgaan naar hoofdcontent

Jan Wolkers. Turks Fruit. Amsterdam: Meulenhoff, 2009 (1969)

Jan Wolkers. Turks Fruit Zou er al eens een student een scriptie hebben geschreven over het braken bij Jan Wolkers? Het komt, in ieder geval volgens mijn herinnering, heel vaker voor. Nu de gemoederen niet meer zo geschokt hoeven te zijn over de seks als veertig jaar geleden, is het misschien aardig zich eens te buigen over die andere vorm van lichaamssappen uitscheiden.

De belangrijkste braakscène in Turks Fruit is ook het scharnier van het boek: de rest speelt zich duidelijk ofwel voor dit moment af, toen de hoofdpersonen nog gelukkig waren, of erna, toen het verval zich inzette. Erik zit op een personeelsfeestje van het bedrijf van zijn schoonmoeder, en ziet dan hoe zijn grote liefde Olga zit te flirten met een miezerig zakenmannetje. Hij staat op, braakt over iedereen heen, strompelt naar de toiletten en braakt daar nog eens over zijn eigen spiegelbeeld heen.

Dat is een merkwaardige gang van zaken. Ik heb zoiets in ieder geval nog nooit meegemaakt, en ik heb er ook nog nooit over horen vertellen. Is die Erik ineens heel ziek? Daar wordt niets over gezegd. Het is natuurlijk allemaal symbolisch voor iets, dat begrijp ik ook wel, een manier van zeggen ('ik kots erop') die letterlijk wordt genomen. Maar het is ook een extreem lichamelijke manier van reageren, die alle personen kenmerkt. Al het nadenken en alle emoties van alle personen worden meteen in lichamelijk actie omgezet: als Olga zich bij haar volgende mannen ongelukkig voelt, krijgt ze dan ook meteen kanker.

Turks Fruit is een van de succesvolste verhalen van de Nederlandse naoorlogse periode. De roman was een bestseller, er is een film naar gemaakt die de best bezochte Nederlandse bioscoopfilm aller tijden werd, en een paar jaar geleden was er zelfs een musical. Ik heb me bij het lezen wel afgevraagd wat dit betekent. Allereerst is het verhaal van Turks Fruit natuurlijk krachtig, en je wordt als lezer almaar voortgestuwd door het vitalisme van de schrijver (bovendien bestaat ieder hoofdstuk uit telkens één lange alinea). Maar verder waren boek en film een onderdeel van een voortdurend proces van emancipatie waar we ongetwijfeld nu nog steeds de vruchten van plukken, maar die vruchten zijn lang niet allemaal even zoet. Of het de wereld nu zo vooruit helpt om te kotsen op de mensen die je niet bevallen, dat is vooralsnog niet wetenschappelijk aangetoond.

Reacties

Sven VA zei…
Turks fruit is een zeer goed boek, ik heb het met plezier gelezen. Je leeft je in in het hoofdpersonage Erik en het verhaal. Je denkt dat het over een moslim gaat maar dan gaat het over een Russische vrouw. Eens je het verhaal hebt gelezen begrijp je het wel. Een nadeel was wel dat het boek zo snel uit was, maar daaruit concludeerde ik dat boeken niet altijd saai hoeven te zijn.
Anoniem zei…
zeer zinloze stomme reactie, schiet niemand wat mee op

Populaire posts van deze blog

Willem Frederik Hermans. Het behouden huis. Amsterdam: De Bezige Bij, 2012 (1952).

Het behouden huis: het is oorlog, het is al heel lang oorlog, het is doodschieten of doodgeschoten worden. Dat alles is al meteen duidelijk vanaf de eerste bladzijde van deze roemruchte novelle van Willem Frederik Hermans. En zoals de dingen gaan: ik geloof dat ik alles gelezen heb van deze beroemde schrijver, maar deze beroemde novelle, misschien wel het beroemdste wat hij schreef, nou net niet.

Het is een aangrijpend verhaal, een verhaal dat je beklemt doordat het je ertoe verleidt net zo opportunistisch te denken als de soldaat die de hoofdpersoon is. Heel lang kun je dat voor jezelf verantwoorden doordat die soldaat duidelijk aan de goede kant is: hij heeft immers aan het begin van het verhaal al meteen een hele serie vluchtende Duitsers doodgeschoten. Aan het einde van het verhaal zijn de rollen omgedraaid en blijkt hij – blijk jij, blijk ik – medeplichtig aan gruwelijker misdaden dan de Duitsers in het verhaal begaan.

Wikipedia denkt op gezag van allerlei vooraanstaande critici d…

Aafke Romeijn. Concept M. Amsterdam: Arbeiderspers, 2018.

Hava leeft in een wereld die de onze is, maar dan nét een beetje verschoven. Het is geen 2018, maar 2020 en bovendien zijn er sinds de jaren 90 hier in Nederland een paar dingen net een beetje anders gelopen. Een politieke partij heeft bijna de absolute macht gekregen en een ziekte houdt het land ook al tijden in de greep: kleurloosheid. Er worden steeds meer kinderen geboren die lijden aan die ziekte, die de samenleving handen vol geld kost, omdat de kleurlozen voortdurend een heel duur kleurmiddel nodig hebben. Radicaal-rechtse jongeren willen daarom af van al die kleurlozen, die de samenleving ontwrichten.

Hava is één van hen én ze is zelf kleurloos.

Bij zo'n het-had-ook-zo-kunnen-gaan-verhaal doet zich altijd de vraag voor: waarom vertelt iemand dit? Waarom spiegelt iemand ons een wereld voor die lijkt op de onze, maar die net een beetje anders is? Waarom geen ongebreidelde fantasie, of juist een realistisch beeld, maar iets ertussen in? Je kunt het bijna niet lezen zonder au…

Pieter A.M. Seuren. Chomsky's Minimalism. Oxford: OUP, 2004.

Noam Chomsky, dat weet iedereen, is al decennialang een centrale figuur in de taalwetenschap. In het bijzonder de leer van de zinsbouw, de syntaxis, heeft hij heel belangrijk gemaakt en nog steeds is het binnen die syntaxis zo dat iedereen naar Chomsky kijkt: sommigen vol bewondering en anderen vol afschuw, maar iedereen kijkt. Iemand die zo vol afschuw kijkt is Pieter Seuren, inmiddels alweer geruimte tijd emeritus hoogleraar in Nijmegen. In 2004 schreef hij een soort pamflet tegen Chomsky en de laatste versie van diens theorie, het zogenoemde minimalisme. Seuren laat geen spaan heel van dat minimalisme van Chomsky: de theorie zit volkomen onlogisch in elkaar, vanuit wetenschapsfilosofisch oogpunt bekeken is het een warboel, er bestaan geen feiten die deze theorie wel kan verklaren maar andere niet, terwijl omgekeerd andere theorieën wel allerlei feiten kunnen verklaren waar het minimalisme niets mee kan, enz. Maar bovenal is het boek een persoonlijke aanval op Chomsky: de man is …