Doorgaan naar hoofdcontent

Philip Roth. When She Was Good. Audible, 2009 (1967).

Philip Roth. When She Was Good When She Was Good is, geloof ik, een van Philip Roth's minst geliefde romans. Het is ook een van zijn minst kenmerkende, de enige met een vrouwelijke hoofdpersoon en de enige waarin geen enkele jood voorkomt. Bovendien maakt Roth het bijna onmogelijk om sympathie op te vatten voor Lucy, die haatdragend is, en scheldt en zich moreel ieders superieur waant en niet lijkt te zien dat de mensen om haar heen ook maar proberen met haar om te gaan.

Ik vond het prachtig. Toegegeven, ik vond het moeilijk om in het verhaal te komen, misschien omdat ik teveel verwachtte teleurgesteld te worden door Philip Roth die eens iets heel anders had willen doen en zich daaraan had vertild. Maar op een bepaald moment werd ik gegrepen door het verhaal van iemand die geconfronteerd wordt met echt onrecht dat haar is aangedaan - haar vader drinkt, haar vriendje maakt haar zwanger, haar vriending laat haar zomaar vallen - maar die daar zo extreem onverzoenlijk op reageert dat ze zichzelf een normaal leven onmogelijk maakt. Zij raakt daardoor in een eenzaamheid terecht die vooral aan het werk van Dostojewski doet denken: ze deelt haar gedachten met niemand want niemand is te vertrouwen en alleen al daardoor wordt ze op den duur een misdadiger.

Philip Roth heeft de naam een hekel te hebben aan vrouwen, en When She Was Good heeft daar misschien wel aan bijgedragen, maar dat is dan ten onrechte. Zeker, Lucy is een onredelijk monster, maar de mannen doen haar ook van alles aan, en bovendien voel je als lezer toch met haar mee. Wees alsjeblieft niet zo onredelijk, Lucy, je richt alleen jezelf ermee ten gronde. Ik las ergens op internet (het enige positieve dat ik kon vinden) dat je dit boek moet lezen als een soort feministisch pamflet. Dat lijkt me onzin. Lucy moest een vrouw zijn, omdat het boek gaat over verontwaardiging over domme en hypocriete mannen, maar verder zijn het buitenstaanderschap en de woede kenmerkend voor het beste van Philip Roth. Waarbij ook nog moet worden aangetekend dat ze soms ineens overvallen wordt door even redeloze liefde voor haar man (' when she was good') en dan bijvoorbeeld bij hem blijft alleen omdat ze wil dat hij zijn school afmaakt; vervolgens zwanger van hem raakt en dan voor altijd aan hem vastzit.

Een deel van de meeslependheid lag wat mij betreft trouwens in de vertelster van dit luisterboek, Tanya Eby. Ze is een prachtig acteur en zet alle mannen neer als vooral sukkels. Lucy's goedzakkige echtgenoot Roy - te pas en te onpas brengt hij te berde dat een goede daad 'doesn't cost us anything' - in de eerste plaats, die op een uiterst irritante, maar tegelijkertijd door en door goedige manier Lucy probeert te krijgen waar hij haar hebben wil.

Philip Roth blijkt zoveel verschillende dingen te kunnen. Het is dat hij verder ook zoveel prachtigs geschreven heeft, anders zou je bijna hopen dat hij zich vaker op het spoor had begeven van het beschrijven van mensen met wie hij werkelijk niets gemeen heeft: witte, angelsaksische, protestantse vrouwen uit de lagere middenklasse, die ineens kunnen ontsporen. In sommige boeken lijkt Roth volkomen door zichzelf geobsedeerd. Dit boek laat zien hoe groots zijn greep als schrijver is. Het is zeker dat Lucy iemand als Philip Roth zou haten. Maar het omgekeerde is helemaal zo duidelijk niet.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Willem Frederik Hermans. Het behouden huis. Amsterdam: De Bezige Bij, 2012 (1952).

Het behouden huis: het is oorlog, het is al heel lang oorlog, het is doodschieten of doodgeschoten worden. Dat alles is al meteen duidelijk vanaf de eerste bladzijde van deze roemruchte novelle van Willem Frederik Hermans. En zoals de dingen gaan: ik geloof dat ik alles gelezen heb van deze beroemde schrijver, maar deze beroemde novelle, misschien wel het beroemdste wat hij schreef, nou net niet.

Het is een aangrijpend verhaal, een verhaal dat je beklemt doordat het je ertoe verleidt net zo opportunistisch te denken als de soldaat die de hoofdpersoon is. Heel lang kun je dat voor jezelf verantwoorden doordat die soldaat duidelijk aan de goede kant is: hij heeft immers aan het begin van het verhaal al meteen een hele serie vluchtende Duitsers doodgeschoten. Aan het einde van het verhaal zijn de rollen omgedraaid en blijkt hij – blijk jij, blijk ik – medeplichtig aan gruwelijker misdaden dan de Duitsers in het verhaal begaan.

Wikipedia denkt op gezag van allerlei vooraanstaande critici d…

Aafke Romeijn. Concept M. Amsterdam: Arbeiderspers, 2018.

Hava leeft in een wereld die de onze is, maar dan nét een beetje verschoven. Het is geen 2018, maar 2020 en bovendien zijn er sinds de jaren 90 hier in Nederland een paar dingen net een beetje anders gelopen. Een politieke partij heeft bijna de absolute macht gekregen en een ziekte houdt het land ook al tijden in de greep: kleurloosheid. Er worden steeds meer kinderen geboren die lijden aan die ziekte, die de samenleving handen vol geld kost, omdat de kleurlozen voortdurend een heel duur kleurmiddel nodig hebben. Radicaal-rechtse jongeren willen daarom af van al die kleurlozen, die de samenleving ontwrichten.

Hava is één van hen én ze is zelf kleurloos.

Bij zo'n het-had-ook-zo-kunnen-gaan-verhaal doet zich altijd de vraag voor: waarom vertelt iemand dit? Waarom spiegelt iemand ons een wereld voor die lijkt op de onze, maar die net een beetje anders is? Waarom geen ongebreidelde fantasie, of juist een realistisch beeld, maar iets ertussen in? Je kunt het bijna niet lezen zonder au…

Pieter A.M. Seuren. Chomsky's Minimalism. Oxford: OUP, 2004.

Noam Chomsky, dat weet iedereen, is al decennialang een centrale figuur in de taalwetenschap. In het bijzonder de leer van de zinsbouw, de syntaxis, heeft hij heel belangrijk gemaakt en nog steeds is het binnen die syntaxis zo dat iedereen naar Chomsky kijkt: sommigen vol bewondering en anderen vol afschuw, maar iedereen kijkt. Iemand die zo vol afschuw kijkt is Pieter Seuren, inmiddels alweer geruimte tijd emeritus hoogleraar in Nijmegen. In 2004 schreef hij een soort pamflet tegen Chomsky en de laatste versie van diens theorie, het zogenoemde minimalisme. Seuren laat geen spaan heel van dat minimalisme van Chomsky: de theorie zit volkomen onlogisch in elkaar, vanuit wetenschapsfilosofisch oogpunt bekeken is het een warboel, er bestaan geen feiten die deze theorie wel kan verklaren maar andere niet, terwijl omgekeerd andere theorieën wel allerlei feiten kunnen verklaren waar het minimalisme niets mee kan, enz. Maar bovenal is het boek een persoonlijke aanval op Chomsky: de man is …