Doorgaan naar hoofdcontent

Dave Eggers. The Circle. London: Hamish Hamilton, 2013

Mae Holland is blij dat ze een baan kan krijgen bij het hipste bedrijf ooit: The Circle, een opvolger van Facebook, Twitter én Google ineen. Ze krijgt de eerste week nog wel wat kritiek dat ze niet actief genoeg is op de sociale media, maar trouw als ze is, begint ze snel genoeg de technieken onder de knie te krijgen die nodig zijn om steeds hoger te komen op de automatisch gegenereerde ladders van sociaal actieven binnen het bedrijf te geraken.

Met haar carrière gaat het daarna ook goed. Ze wordt een van de eerste medewerkers van het bedrijf die geheel 'transparant' raakt: alles wat zij meemaakt wordt gefilmd en kan via het internet bekeken worden. Bovendien staat zij aan de basis van een succesvolle strategie om het democratische proces in Amerika in handen van het bedrijf te leggen.

The Circle, is kortom, een satire, of een dystopie, een boek dat natuurlijk ook al vergeleken is met 1984. Alleen is het hier niet de staat die de controle in handen krijgt, maar een bedrijf.

Ik wilde The Circle al lezen, maar ja, een mens wil zoveel. Op de een of andere manier zette een stukje van de journaliste Beatrijs Ritsema me ertoe aan het dan toch maar te doen. Ritsema zegt dat ze het boek niet goed vond omdat ze Mae zo dom vond, en zich niet in haar kan verplaatsen.

Dat leek me een onzinnige gedachte, maar ik denk eigenlijk dat Ritsema wel een beetje gelijk heeft. Althans, het probleem is niet eens zozeer dat die Mae maar zo'n beetje meewaait met alles wat er gebeurt, zonder dat je precies begrijpt waarom; het probleem is dat er niemand in het boek nu echt een redelijk standpunt heeft. Er zijn de bijna religieuze goeroes die proclameren dat het misdadig is om ervaringen voor jezelf te houden, en er zijn de hysterische figuren die nog voor er iets gebeurd is al in een diep hol kruipen.

The Circle is een ideeënroman over wat er gebeurt met ons gevoel van privacy en op onszelf zijn, van vriendschap en van wat er van belang is in ons leven. Maar het is een ideeënroman zonder enig redelijk idee.

Eigenlijk zou The Circle indrukwekkender zijn wanneer het meer Brave new world was geweest, en minder 1984. Het gevaar (als er gevaar is, ik schrijf dit op een door Google geleverd blog, hallo, Google, bent u daar?) is meer dat die sociale media echt gezellig zijn; dat het delen en openbaar stellen van je informatie handig is, en in zekere zin ook prettig. Het gevaar is niet dat een en ander ons wordt opgelegd. Het gevaar is dat we het graag zo willen. En dat voel je bij Mae niet, die in eerste instantie zoals gezegd niet eens actief is op de sociale media. Uberhaupt komt er niemand in het boek voor die het gewoon wel gezellig vind in The Circle, en dat lijkt me een sterk gemis.

Dat neemt niet weg dat The Circle  een onderhoudend boek is, wanneer je de premisse wil aannemen dat we ons echt enorme zorgen moeten maken omdat er figuren zijn die eropuit zijn om de wereld te domineren en die alle tegenstand aan het uitschakelen zijn. Eggers heeft een bewonderenswaardig oevre van heel goede boeken bij elkaar geschreven; daar is nu een licht, satirisch boek aan toegevoegd met zogenaamd een zware onderliggende boodschap.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Willem Frederik Hermans. Het behouden huis. Amsterdam: De Bezige Bij, 2012 (1952).

Het behouden huis: het is oorlog, het is al heel lang oorlog, het is doodschieten of doodgeschoten worden. Dat alles is al meteen duidelijk vanaf de eerste bladzijde van deze roemruchte novelle van Willem Frederik Hermans. En zoals de dingen gaan: ik geloof dat ik alles gelezen heb van deze beroemde schrijver, maar deze beroemde novelle, misschien wel het beroemdste wat hij schreef, nou net niet.

Het is een aangrijpend verhaal, een verhaal dat je beklemt doordat het je ertoe verleidt net zo opportunistisch te denken als de soldaat die de hoofdpersoon is. Heel lang kun je dat voor jezelf verantwoorden doordat die soldaat duidelijk aan de goede kant is: hij heeft immers aan het begin van het verhaal al meteen een hele serie vluchtende Duitsers doodgeschoten. Aan het einde van het verhaal zijn de rollen omgedraaid en blijkt hij – blijk jij, blijk ik – medeplichtig aan gruwelijker misdaden dan de Duitsers in het verhaal begaan.

Wikipedia denkt op gezag van allerlei vooraanstaande critici d…

Pieter A.M. Seuren. Chomsky's Minimalism. Oxford: OUP, 2004.

Noam Chomsky, dat weet iedereen, is al decennialang een centrale figuur in de taalwetenschap. In het bijzonder de leer van de zinsbouw, de syntaxis, heeft hij heel belangrijk gemaakt en nog steeds is het binnen die syntaxis zo dat iedereen naar Chomsky kijkt: sommigen vol bewondering en anderen vol afschuw, maar iedereen kijkt. Iemand die zo vol afschuw kijkt is Pieter Seuren, inmiddels alweer geruimte tijd emeritus hoogleraar in Nijmegen. In 2004 schreef hij een soort pamflet tegen Chomsky en de laatste versie van diens theorie, het zogenoemde minimalisme. Seuren laat geen spaan heel van dat minimalisme van Chomsky: de theorie zit volkomen onlogisch in elkaar, vanuit wetenschapsfilosofisch oogpunt bekeken is het een warboel, er bestaan geen feiten die deze theorie wel kan verklaren maar andere niet, terwijl omgekeerd andere theorieën wel allerlei feiten kunnen verklaren waar het minimalisme niets mee kan, enz. Maar bovenal is het boek een persoonlijke aanval op Chomsky: de man is …

Paul Celan. Verzamelde gedichten. Amsterdam: Meulenhoff, 2003.

Met een vertaling van Ton Naaijkens.Dit is het verslag van een mislukking. Paul Celan is een groot dichter die ook in Nederlandgerespecteerde liefhebbers heeft, en door een van hen, de hoogleraar Duits en vertaalwetenschap Ton Naaijkens, in het Nederlands is vertaald. Celans verhaal - dat van een Duitstalige Roemeense Jood die na de oorlog het Duits opnieuw moest uitvinden om een glimp de verschrikkingen op te kunnen schrijven - is indrukwekkend, en zijn Verzamelde gedichten zijn in het Nederlands ongehoord prachtig opgeschreven.Maar het boek ziet er ook uit als een brok geblakerd beton, en het is me niet gelukt om er doorheen te breken. Ik begrijp niet wat ik als lezer verondersteld wordt te doen met een gedicht als:Das umhergestossene
Immer-Licht, lehmgelb,
hinter
PlanetenhäuptenErfundene
Blicke, Seh-
narben,
ins Raumschiff gekerbt,
betteln im Erden-
münder.(Het alle kanten op gestoten
steeds licht, leemgeel,
achter
planetenhoofden.Bedachte
blikken, kijk-
krassen, diep
in het ruimte…