Doorgaan naar hoofdcontent

Willem Frederik Hermans. Het behouden huis. Amsterdam: De Bezige Bij, 2012 (1952).

Het behouden huis: het is oorlog, het is al heel lang oorlog, het is doodschieten of doodgeschoten worden. Dat alles is al meteen duidelijk vanaf de eerste bladzijde van deze roemruchte novelle van Willem Frederik Hermans. En zoals de dingen gaan: ik geloof dat ik alles gelezen heb van deze beroemde schrijver, maar deze beroemde novelle, misschien wel het beroemdste wat hij schreef, nou net niet.

Het is een aangrijpend verhaal, een verhaal dat je beklemt doordat het je ertoe verleidt net zo opportunistisch te denken als de soldaat die de hoofdpersoon is. Heel lang kun je dat voor jezelf verantwoorden doordat die soldaat duidelijk aan de goede kant is: hij heeft immers aan het begin van het verhaal al meteen een hele serie vluchtende Duitsers doodgeschoten. Aan het einde van het verhaal zijn de rollen omgedraaid en blijkt hij – blijk jij, blijk ik – medeplichtig aan gruwelijker misdaden dan de Duitsers in het verhaal begaan.

Wikipedia denkt op gezag van allerlei vooraanstaande critici dat het een verhaal is waar je allerlei symboliek in moet vinden, een zoekplaatje. Dat lijkt me volkomen misplaatst. Ik wil niets afdoen aan de knapheid van al die interpretaties ('de hoofdfiguur als vis'), maar ze vormen toch een beetje de achterkant van het borduurwerk: ergens in je achterhoofd speelt natuurlijk mee dat er allerlei gebeurtenissen zijn die te maken hebben met water, en met vissen, en met poezen. Het is ook interessant om uit te pluizen hoe die associaties een rol spelen bij de manier waarop je zo'n tekst beoordeelt.

Sommige van de gelijkenissen zijn ronduit gezocht (de hoofdfiguur worden de tanden uit zijn mond geslagen, en daardoor lijkt hij nog meer op een vis, want vissen hebben ook geen tanden), en mij lijkt het sterk dat de gemiddelde lezer zo'n associatie legt. Ik geloof in ieder geval niet dat hij bij mij zelfs maar in het verborgenste hoekje van mijn geest een rol speelt.

Ik vind in dat soort gevallen zo'n associatie dan ook irrelevant. Mij interesseert het expliciet maken van dat soort dingen wel, maar alleen om de esthetiek te begrijpen, het antwoord op de vraag waarom ik dat mooi vind. Ik geloof dat dit echter lang niet altijd de bedoeling was van al die knappe critici die Wikipedia aan zijn prachtige lemma helpen. (Zij hadden misschien het doel om te laten zien hoe fantastisch geniaal de schrijver was, of hoeveel er in zijn tekst zat. Ik weet het eigenlijk niet, ik weet niet wat Kees Fens bijvoorbeeld wilde aantonen met zijn analyse van zo'n verhaal.)

En wat mij betreft missen die analyses dan ook nog het misschien al te simpele feit: dat het verhaal vooral aanspreekt doordat het zo gemakkelijk en op betrekkelijk weinig bladzijden het slechtste in de lezer naar boven weet te brengen. We zijn geen vissen, we zijn beesten.

Reacties

mister.E. zei…

Beste Marc, hartelijk dank voor je samenvatting van HET BEHOUDEN HUIS [in STIJL] op mijn facebook-profiel.

Ik heb er nog een LEUKE vraag voor DE KENNER[S] bijgezet. Het zal mij benieuwen of je d'rop komt ...

Groeten van Toy van Nooijen. [ Mijn echte naam ] FAKE-BOOK heeft om mij onbekende redenen deze naam geblokkeerd & nu ben ik dus Toy Nooijen.

Misschien ligt het aan mijn vreselijke reputatie, zie:

http://nl.linkedin.com/pub/toy-van-nooijen-haaksbergen/a/a4b/546

ANGSTHAZEN ...

Gelukkig bestaat

http://ffcheckenofditkan.blogspot.com ook nog. [Uitademen face-book.]
mister.E. zei…
Beste Marc, hartelijk dank voor je samenvatting van HET BEHOUDEN HUIS [in STIJL] op mijn facebook-profiel.

Ik heb er nog een LEUKE vraag voor DE KENNER[S] bijgezet. Het zal mij benieuwen of je d'rop komt ...

Groeten van Toy van Nooijen. [ Mijn echte naam ] FAKE-BOOK heeft om mij onbekende redenen deze naam geblokkeerd & nu ben ik dus Toy Nooijen.

Misschien ligt het aan mijn vreselijke reputatie, zie:

http://nl.linkedin.com/pub/toy-van-nooijen-haaksbergen/a/a4b/546

ANGSTHAZEN ...

Gelukkig bestaat

http://ffcheckenofditkan.blogspot.com ook nog. [Uitademen face-book.]

Populaire posts van deze blog

Aafke Romeijn. Concept M. Amsterdam: Arbeiderspers, 2018.

Hava leeft in een wereld die de onze is, maar dan nét een beetje verschoven. Het is geen 2018, maar 2020 en bovendien zijn er sinds de jaren 90 hier in Nederland een paar dingen net een beetje anders gelopen. Een politieke partij heeft bijna de absolute macht gekregen en een ziekte houdt het land ook al tijden in de greep: kleurloosheid. Er worden steeds meer kinderen geboren die lijden aan die ziekte, die de samenleving handen vol geld kost, omdat de kleurlozen voortdurend een heel duur kleurmiddel nodig hebben. Radicaal-rechtse jongeren willen daarom af van al die kleurlozen, die de samenleving ontwrichten.

Hava is één van hen én ze is zelf kleurloos.

Bij zo'n het-had-ook-zo-kunnen-gaan-verhaal doet zich altijd de vraag voor: waarom vertelt iemand dit? Waarom spiegelt iemand ons een wereld voor die lijkt op de onze, maar die net een beetje anders is? Waarom geen ongebreidelde fantasie, of juist een realistisch beeld, maar iets ertussen in? Je kunt het bijna niet lezen zonder au…

Paul Celan. Verzamelde gedichten. Amsterdam: Meulenhoff, 2003.

Met een vertaling van Ton Naaijkens.Dit is het verslag van een mislukking. Paul Celan is een groot dichter die ook in Nederlandgerespecteerde liefhebbers heeft, en door een van hen, de hoogleraar Duits en vertaalwetenschap Ton Naaijkens, in het Nederlands is vertaald. Celans verhaal - dat van een Duitstalige Roemeense Jood die na de oorlog het Duits opnieuw moest uitvinden om een glimp de verschrikkingen op te kunnen schrijven - is indrukwekkend, en zijn Verzamelde gedichten zijn in het Nederlands ongehoord prachtig opgeschreven.Maar het boek ziet er ook uit als een brok geblakerd beton, en het is me niet gelukt om er doorheen te breken. Ik begrijp niet wat ik als lezer verondersteld wordt te doen met een gedicht als:Das umhergestossene
Immer-Licht, lehmgelb,
hinter
PlanetenhäuptenErfundene
Blicke, Seh-
narben,
ins Raumschiff gekerbt,
betteln im Erden-
münder.(Het alle kanten op gestoten
steeds licht, leemgeel,
achter
planetenhoofden.Bedachte
blikken, kijk-
krassen, diep
in het ruimte…