Doorgaan naar hoofdcontent

Willem Frederik Hermans. Het behouden huis. Amsterdam: De Bezige Bij, 2012 (1952).

Het behouden huis: het is oorlog, het is al heel lang oorlog, het is doodschieten of doodgeschoten worden. Dat alles is al meteen duidelijk vanaf de eerste bladzijde van deze roemruchte novelle van Willem Frederik Hermans. En zoals de dingen gaan: ik geloof dat ik alles gelezen heb van deze beroemde schrijver, maar deze beroemde novelle, misschien wel het beroemdste wat hij schreef, nou net niet.

Het is een aangrijpend verhaal, een verhaal dat je beklemt doordat het je ertoe verleidt net zo opportunistisch te denken als de soldaat die de hoofdpersoon is. Heel lang kun je dat voor jezelf verantwoorden doordat die soldaat duidelijk aan de goede kant is: hij heeft immers aan het begin van het verhaal al meteen een hele serie vluchtende Duitsers doodgeschoten. Aan het einde van het verhaal zijn de rollen omgedraaid en blijkt hij – blijk jij, blijk ik – medeplichtig aan gruwelijker misdaden dan de Duitsers in het verhaal begaan.

Wikipedia denkt op gezag van allerlei vooraanstaande critici dat het een verhaal is waar je allerlei symboliek in moet vinden, een zoekplaatje. Dat lijkt me volkomen misplaatst. Ik wil niets afdoen aan de knapheid van al die interpretaties ('de hoofdfiguur als vis'), maar ze vormen toch een beetje de achterkant van het borduurwerk: ergens in je achterhoofd speelt natuurlijk mee dat er allerlei gebeurtenissen zijn die te maken hebben met water, en met vissen, en met poezen. Het is ook interessant om uit te pluizen hoe die associaties een rol spelen bij de manier waarop je zo'n tekst beoordeelt.

Sommige van de gelijkenissen zijn ronduit gezocht (de hoofdfiguur worden de tanden uit zijn mond geslagen, en daardoor lijkt hij nog meer op een vis, want vissen hebben ook geen tanden), en mij lijkt het sterk dat de gemiddelde lezer zo'n associatie legt. Ik geloof in ieder geval niet dat hij bij mij zelfs maar in het verborgenste hoekje van mijn geest een rol speelt.

Ik vind in dat soort gevallen zo'n associatie dan ook irrelevant. Mij interesseert het expliciet maken van dat soort dingen wel, maar alleen om de esthetiek te begrijpen, het antwoord op de vraag waarom ik dat mooi vind. Ik geloof dat dit echter lang niet altijd de bedoeling was van al die knappe critici die Wikipedia aan zijn prachtige lemma helpen. (Zij hadden misschien het doel om te laten zien hoe fantastisch geniaal de schrijver was, of hoeveel er in zijn tekst zat. Ik weet het eigenlijk niet, ik weet niet wat Kees Fens bijvoorbeeld wilde aantonen met zijn analyse van zo'n verhaal.)

En wat mij betreft missen die analyses dan ook nog het misschien al te simpele feit: dat het verhaal vooral aanspreekt doordat het zo gemakkelijk en op betrekkelijk weinig bladzijden het slechtste in de lezer naar boven weet te brengen. We zijn geen vissen, we zijn beesten.

Reacties

mister.E. zei…

Beste Marc, hartelijk dank voor je samenvatting van HET BEHOUDEN HUIS [in STIJL] op mijn facebook-profiel.

Ik heb er nog een LEUKE vraag voor DE KENNER[S] bijgezet. Het zal mij benieuwen of je d'rop komt ...

Groeten van Toy van Nooijen. [ Mijn echte naam ] FAKE-BOOK heeft om mij onbekende redenen deze naam geblokkeerd & nu ben ik dus Toy Nooijen.

Misschien ligt het aan mijn vreselijke reputatie, zie:

http://nl.linkedin.com/pub/toy-van-nooijen-haaksbergen/a/a4b/546

ANGSTHAZEN ...

Gelukkig bestaat

http://ffcheckenofditkan.blogspot.com ook nog. [Uitademen face-book.]
mister.E. zei…
Beste Marc, hartelijk dank voor je samenvatting van HET BEHOUDEN HUIS [in STIJL] op mijn facebook-profiel.

Ik heb er nog een LEUKE vraag voor DE KENNER[S] bijgezet. Het zal mij benieuwen of je d'rop komt ...

Groeten van Toy van Nooijen. [ Mijn echte naam ] FAKE-BOOK heeft om mij onbekende redenen deze naam geblokkeerd & nu ben ik dus Toy Nooijen.

Misschien ligt het aan mijn vreselijke reputatie, zie:

http://nl.linkedin.com/pub/toy-van-nooijen-haaksbergen/a/a4b/546

ANGSTHAZEN ...

Gelukkig bestaat

http://ffcheckenofditkan.blogspot.com ook nog. [Uitademen face-book.]

Populaire berichten van deze blog

Remco Campert. Compact. Amsterdam: Van Oorschot, 2016.

Nu Simon Carmiggelt, Annie M.G. Schmidt en Margo Minco aan de beurt waren geweest, mocht Remco Campert niet ontbreken in de serie Gedundrukt van Van Oorschot, waarin ieder jaar kennelijk een 'meester van de korte baan' wordt geëerd.

Helaas is de selectie, op verzoek van Campert gemaakt door zijn biograaf Mirjam van Hengel, nogal braaf uitgevallen. In de drie afdelingen, met gedichten, verhalen en columns, overheerst een licht melancholische toon en wordt vooral veel autobiografisch of quasi-autobiografisch teruggekeken op des schrijvers jonge jaren. (Althans, er gaat nogal veel over die jonge jaren. In technische zin wordt er natuurlijk niet altijd teruggekeken, omdat sommig werk in die jonge jaren geschreven is.) Er zijn verhaaltjes en gedichtjes over de kindertijd, over de jonge jaren, als jonge student.

Misschien is het omdat Van Hengel met haar onderzoek voor haar eigen boek vooral die periode heeft afgedekt en dus dat deel van het oeuvre goed kent, maar mij ging het op ze…

A.F.Th. van der Heijden. Advocaat van de hanen. Querido, 2014 (1990).

Omdat ik deze zomer intensief Van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach volgde, las ik parallel daaraan ook sommig ouder werk terug: vaak slechts voor een deel, omdat ik me iets herinnerde bij het lezen van het feuilleton, maar sommige boeken heb ik uiteindelijk voor een zo groot deel nagelezen dat ze uiteindelijk ook wel in dit logboekje terecht zullen komen.

Advocaat van de hanen is waarschijnlijk Van der Heijdens meestgelezen boek, omdat het relatief zelfstandig staat van de rest van de cyclus én omdat het ongeveer de structuur heeft van een thriller. Het is allemaal relatief: er wordt eigenlijk onderhuids behoorlijk veel verwezen naar de rest van Van der Heijdens werk, en voor een thriller is het nu ook weer niet zo heel spannend. Hoe de betrokkenheid van Ernst Quispel bij de moord op Kiliaan Noppen precies is, is weliswaar in het begin niet heel erg duidelijk, maar ook geen groot mysterie; en de onthulling van wie nu precies de echte moordenaar is, komt als een so…

Nick Hornby. Funny Girl. Penguin, 2015.

Nick Hornby leeft in een fijne wereld, die uit twee kanten bestaat. Aan de ene kant is er competent uitgevoerd werk. Aan de andere kant bestaat er pretentieloos, maar daarom niet minder competent uitgevoerd vermaak.

Het is een wereld van romantische komedie, zij het dat die komedie ook nog best 30 jaar door kan gaan en dan nog altijd niet verzuurt. Het is een wereld waarin je af en toe geniet van een voetbalwedstrijd en dan weer van een goed boek. Het is een wereld waarin je niet eens heel veel moeite hoeft te doen om mooie, door veel mensen gemaakte dingen hoeft te maken, omdat het je eigenlijk allemaal aan komt waaien.

Het is in dit boek de wereld van Barbara uit Blackpool die aan het begin van de roman – die zich afspeelt in de jaren zestig – wegloopt als ze tot Miss Blackpool verkozen wordt en denkt dat er iets beters op haar wacht en die dan binnen korte tijd inderdaad haar eigen sitcom krijgt op de BBC. Die moeiteloos vervolgens miljoenen kijkers aan zich bindt.

Veel spanning zi…