Doorgaan naar hoofdcontent

Aletta H. Jacobs. Herinneringen van Aletta H. Jacobs. Amsterdam: Holkema en Warendorf, 1924. (DBNL)

Herinneringen van Aletta H. Jacobs, dat is nu een boek dat – in verkorte vorm – op iedere school verplicht zou moeten worden gesteld. Uit je hoofd leren, jongens en meisjes, om te begrijpen wat het is om mens te zijn.

Wat een verhaal! In 1854 geboren in Sappemeer, wordt Aletta op haar veertiende van school gehaald omdat er voor meisjes geen vervolgopleidingen zijn – de HBS is alleen voor jongens. Zij ziet echter niets in een leven dat alleen bestaat uit huishouden, leert Frans en Duits en loopt daarna de hele tijd met Duitse boeken rond, ook tijdens het stoffen, zodat ze de hele tijd van alles omgooit. Haar vader, die volgens Jacobs' herinneringen heel betrokken was bij al zijn kinderen, merkt dat op, en probeert met haar een oplossing te vinden: wat zelfstudie, een toehoorderschap op de HBS.

Voor Aletta is het echter duidelijk: ze wil leren! Ze moet leren! Ze zal leren! En dus wordt ze de eerste Nederlandse vrouw die een universitaire opleiding afmaakt, de eerste vrouwelijke arts, en een belangrijk strijdster voor vrouwenrechten in ons land, die zich vooral inzet voor het vrouwenkiesrecht, maar ook tegen prostitutie, vóór betere arbeidsomstandigheden van vrouwelijke winkelbedienden, en dat alles met grote onverstoorbaarheid.

De herinneringen schreef ze toen ze net zeventig was geworden, en in een bijzonder leesbare, levendige stijl, zonder enige literaire pretentie, zodat het gespeend is van allerlei fraaiigheden die veel andere boeken van 90 jaar geleden nu moeilijk te verteren maken. Het is een heerlijk boek vooral doordat je het idee hebt dat Aletta met je praat, en Aletta moet een geweldig mens zijn geweest: onverstoorbaar, met een grootse zin voor ontwikkeling en studie, en een diep ontwikkeld gevoel voor rechtvaardigheid. Ach, het idealisme van honderdvijftig tot honderd jaar geleden, waar is het gebleven! Je leven zo vanzelfsprekend inzetten om onrecht op te lossen en de wereld beter te maken, hoe kan dat in het cynisme zijn ten onder gegaan.

De reden waarom het boek wel wat korter kan is door de enorme gedetailleerde aandacht die Jacobs had voor de details van alle reizen die ze heeft gemaakt. Nu heeft ze ongetwijfeld ook enorm veel gereisd, naar alle delen van de wereld – heel Europa, Amerika, Afrika, Azië – omdat ze ervan overtuigd was dat de vrouwenstrijd een internationale strijd was. Maar tegelijkertijd waren dat natuurlijk wel overwegend reizen in min of meer westerse (koloniale) of anderszins verwesterde kring – dus zo avontuurlijk was het allemaal niet.

Tegelijkertijd heeft die enorme aandacht voor die reizen ook wel iets charmants. Je ziet de 70-jarige ongedwongen terugkijken op haar leven en opschrijven wat ze zich herinnert. Hoewel ze helemaal niet overdreven bescheiden is over wat ze heeft bereikt (integendeel, ze heeft dat vrij precies ingezien), waren die reizen voor haarzelf natuurlijk het kleurrijkst en meest exotisch. Dus heeft ze daar zo uitgebreid over geschreven. Dat dit 90 jaar later niet meer zo heel interessant zou zijn, dat is ze daarbij vergeten, want ze schreef natuurlijk niet voor 90 jaar later.

Hoe goed ze zichzelf ook zag, ik denk niet dat ze kon zien hoe inspirerend ze na zoveel tijd nog zou kunnen zijn.

 

Reacties

Populaire posts van deze blog

Willem Frederik Hermans. Het behouden huis. Amsterdam: De Bezige Bij, 2012 (1952).

Het behouden huis: het is oorlog, het is al heel lang oorlog, het is doodschieten of doodgeschoten worden. Dat alles is al meteen duidelijk vanaf de eerste bladzijde van deze roemruchte novelle van Willem Frederik Hermans. En zoals de dingen gaan: ik geloof dat ik alles gelezen heb van deze beroemde schrijver, maar deze beroemde novelle, misschien wel het beroemdste wat hij schreef, nou net niet.

Het is een aangrijpend verhaal, een verhaal dat je beklemt doordat het je ertoe verleidt net zo opportunistisch te denken als de soldaat die de hoofdpersoon is. Heel lang kun je dat voor jezelf verantwoorden doordat die soldaat duidelijk aan de goede kant is: hij heeft immers aan het begin van het verhaal al meteen een hele serie vluchtende Duitsers doodgeschoten. Aan het einde van het verhaal zijn de rollen omgedraaid en blijkt hij – blijk jij, blijk ik – medeplichtig aan gruwelijker misdaden dan de Duitsers in het verhaal begaan.

Wikipedia denkt op gezag van allerlei vooraanstaande critici d…

Aafke Romeijn. Concept M. Amsterdam: Arbeiderspers, 2018.

Hava leeft in een wereld die de onze is, maar dan nét een beetje verschoven. Het is geen 2018, maar 2020 en bovendien zijn er sinds de jaren 90 hier in Nederland een paar dingen net een beetje anders gelopen. Een politieke partij heeft bijna de absolute macht gekregen en een ziekte houdt het land ook al tijden in de greep: kleurloosheid. Er worden steeds meer kinderen geboren die lijden aan die ziekte, die de samenleving handen vol geld kost, omdat de kleurlozen voortdurend een heel duur kleurmiddel nodig hebben. Radicaal-rechtse jongeren willen daarom af van al die kleurlozen, die de samenleving ontwrichten.

Hava is één van hen én ze is zelf kleurloos.

Bij zo'n het-had-ook-zo-kunnen-gaan-verhaal doet zich altijd de vraag voor: waarom vertelt iemand dit? Waarom spiegelt iemand ons een wereld voor die lijkt op de onze, maar die net een beetje anders is? Waarom geen ongebreidelde fantasie, of juist een realistisch beeld, maar iets ertussen in? Je kunt het bijna niet lezen zonder au…

Pieter A.M. Seuren. Chomsky's Minimalism. Oxford: OUP, 2004.

Noam Chomsky, dat weet iedereen, is al decennialang een centrale figuur in de taalwetenschap. In het bijzonder de leer van de zinsbouw, de syntaxis, heeft hij heel belangrijk gemaakt en nog steeds is het binnen die syntaxis zo dat iedereen naar Chomsky kijkt: sommigen vol bewondering en anderen vol afschuw, maar iedereen kijkt. Iemand die zo vol afschuw kijkt is Pieter Seuren, inmiddels alweer geruimte tijd emeritus hoogleraar in Nijmegen. In 2004 schreef hij een soort pamflet tegen Chomsky en de laatste versie van diens theorie, het zogenoemde minimalisme. Seuren laat geen spaan heel van dat minimalisme van Chomsky: de theorie zit volkomen onlogisch in elkaar, vanuit wetenschapsfilosofisch oogpunt bekeken is het een warboel, er bestaan geen feiten die deze theorie wel kan verklaren maar andere niet, terwijl omgekeerd andere theorieën wel allerlei feiten kunnen verklaren waar het minimalisme niets mee kan, enz. Maar bovenal is het boek een persoonlijke aanval op Chomsky: de man is …