Doorgaan naar hoofdcontent

Jonathan Franzen. The Kraus Project. London: Fourth Estate, 2013.

Thuis heb ik tientallen dikke delen staan met alle aflevering van Die Fackel gebundeld, het tijdschrift dat de Oostenrijkse satiricus en schrijver Karl Kraus tussen 1899 en 1936 uitgaf en volschreef. Ik heb het bijna 25 jaar geleden geërfd van mijn grootvader en er nooit ingekeken – dat zou ooit nog wel eens komen. Of opa er zelf wel in gelezen had, weet ik niet. De delen zien er nog betrekkelijk maagdelijk uit.

Jonathan Franzen vind ik een interessante Amerikaanse schrijver. Daniel Kehlmann vind ik een interessante Oostenrijkse schrijver. Franzen heeft nu, met hulp van Kehlmann en een Kraus-deskundige een tweetalige editie uitgebracht van enkele essays van Kraus, onder de naam The Kraus Project, die het geloof ik onwaarschijnlijker maakt dat ik Die Fackel ga lezen.

Op zich is The Kraus Project een fascinerend boek, het soort boeken dat ik graag lees, omdat ze zo lekker ingewikkeld in elkaar zitten. Links staat de Duitse tekst, rechts de vertaling, maar er zijn ook heel veel, soms pagina's lange en vaak heel persoonlijke voetnoeten van Franzen, onder andere over zijn tijd als jonge twintiger in Duitsland, waar hij in aanraking kwam met Kraus. Bovendien worden die voetnoten dan weer aangevuld met opmerkingen van Kehlmann en Reitter, de deskundige.

Maar het animeert allemaal uiteindelijk niet heel erg voor Kraus. Er wordt wel heel sterk de nadruk gelegd op hoe moeilijk Kraus' stijl is, hoe sterk hij geloofde in een moeilijke, ondoordringbare stijl, en hoe veel van zijn onderwerpen ook wel erg tijdgebonden zijn. Kraus was een buitengewoon eigengereide persoon die zich aan niemand iets gelegen liet liggen (en dat ook niet hoefde omdat hij van het familiekapitaal kon leven) en dat dan ook niet deed. Maar bij die niemand hoort dan ook de lezer van honderd jaar later.

Franzen bewondert die eigengereidheid, geloof ik, en kan zich als succesvol auteur inmiddels ook het een en ander veroorloven, zoals de uitgave van dit toch tamelijk ondoordringbare boek, waarin Franzen de strijd van Kraus soms in willekeurige moderne richtingen doorzet: tegen de sociale media bijvoorbeeld, die geloof ik de kwaad van alles zijn.

Mij doet zo'n aanval dan eigenlijk alleen maar meer van het internet houden: van de mogelijkheid om geliefden te kunnen zien, ook als ze 1700 kilometer verderop zitten, om bijna alle gewenste muziek en vrijwel ieder gewenst boek meteen binnen te kunnen halen, en zelfs van het amusement dat de sociale media bieden. Ik voel daar geen verarming in, alleen verrijking.

Ik ben wel blij dat ik The Kraus Project gelezen heb, omdat het handzaam een beeld geeft van Kraus, zijn stijl, zijn manier van denken. En ooit zal ik Die Fackel misschien nog weleens inzien – als ik ineens enorm gegrepen wordt door de behoefte in moeilijk proza over actualiteiten uit het begin van de twintigste eeuw in Wenen te lezen.

Reacties

Populaire posts van deze blog

A.F.Th. van der Heijden. Advocaat van de hanen. Querido, 2014 (1990).

Omdat ik deze zomer intensief Van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach volgde, las ik parallel daaraan ook sommig ouder werk terug: vaak slechts voor een deel, omdat ik me iets herinnerde bij het lezen van het feuilleton, maar sommige boeken heb ik uiteindelijk voor een zo groot deel nagelezen dat ze uiteindelijk ook wel in dit logboekje terecht zullen komen.

Advocaat van de hanen is waarschijnlijk Van der Heijdens meestgelezen boek, omdat het relatief zelfstandig staat van de rest van de cyclus én omdat het ongeveer de structuur heeft van een thriller. Het is allemaal relatief: er wordt eigenlijk onderhuids behoorlijk veel verwezen naar de rest van Van der Heijdens werk, en voor een thriller is het nu ook weer niet zo heel spannend. Hoe de betrokkenheid van Ernst Quispel bij de moord op Kiliaan Noppen precies is, is weliswaar in het begin niet heel erg duidelijk, maar ook geen groot mysterie; en de onthulling van wie nu precies de echte moordenaar is, komt als een so…

Remco Campert. Compact. Amsterdam: Van Oorschot, 2016.

Nu Simon Carmiggelt, Annie M.G. Schmidt en Margo Minco aan de beurt waren geweest, mocht Remco Campert niet ontbreken in de serie Gedundrukt van Van Oorschot, waarin ieder jaar kennelijk een 'meester van de korte baan' wordt geëerd.

Helaas is de selectie, op verzoek van Campert gemaakt door zijn biograaf Mirjam van Hengel, nogal braaf uitgevallen. In de drie afdelingen, met gedichten, verhalen en columns, overheerst een licht melancholische toon en wordt vooral veel autobiografisch of quasi-autobiografisch teruggekeken op des schrijvers jonge jaren. (Althans, er gaat nogal veel over die jonge jaren. In technische zin wordt er natuurlijk niet altijd teruggekeken, omdat sommig werk in die jonge jaren geschreven is.) Er zijn verhaaltjes en gedichtjes over de kindertijd, over de jonge jaren, als jonge student.

Misschien is het omdat Van Hengel met haar onderzoek voor haar eigen boek vooral die periode heeft afgedekt en dus dat deel van het oeuvre goed kent, maar mij ging het op ze…

Leïla Slimani. Chanson douce. Paris: Gallimard, 2015

Gaan Parijse romans de afgelopen decennia inderdaad allemaal over eenzaamheid? Over mensen die verloren lopen in de grote stad? Die langzaam maar zeker in hun eigen wereldje geraken, omringd door miljoenen anderen?

Dan heeft Leïla Slimani dé Franse roman geschreven, een van de mooiste die er in ieder geval in de afgelopen tijd verschenen is. Chanson douce begint met de gevolgen van een vreselijke moordpartij, waarna de spanning zich in 200 pagina's gaandeweg opbouwt. We volgen een echtpaar, Myriam en Paul, die een kinderjuffrouw in dienst nemen als Myriam aan haar juridische carrière wil bouwen. De kinderjuffrouw (of oppas, hoe noem je dat, nounou), Louise, blijkt perfect: ze maakt het huis perfect schoon en de kinderen zijn dol op haar. Myriam en Paul nemen haar zelfs mee op vakantie, naar Griekenland.

Het zijn de ingrediënten voor een horrorverhaal, zij het dat de ware horror meteen komt. Ik neem ook aan dat je hier een succesvolle film van kunt maken, want er gebeurt van alles …