Doorgaan naar hoofdcontent

Michel Houellebecq. Soumission. Paris: Flammarion, 2015.

Er bestaat geen treuriger beschrijving van Parijse winkelcentra zoals dat aan de Place de Italie dan in het werk van Michel Houellebecq. Ah, Parijs! Oh la la! Nee, in het werk van Houellebecq is het van een verstikkende, neerdrukkende, dodelijke normaliteit: een leven van ergens snel een blikje drinken halen, of een 'prikkelende' onderbroek. Alles is zinloos en treurig en plat.

Door die wereld loopt François rond, een kenner van het werk van de negentiende-eeuwse schrijver Huysmans. Hij is alleen, hij eet 's avonds sushi of thuisbezorgd eten van de Libanees. Af en toe heeft hij een vriendin, onveranderlijk een studente die hem even onveranderlijk na verloop van tijd meedeelt dat ze "iemand is tegengekomen" en dat de relatie daarom voorbij is.

En in die wereld – die zich afspeelt in 2022 – zijn er verkiezingen en bij die verkiezingen wordt de intelligente, betrouwbare kandidaat van de Moslimbroederschap de nieuwe president. Hij biedt het land hoop: hoop op orde, op structuur, op hernieuwde trots op Frankrijk (wanneer Marokko en Algerije toetreden tot de EU, wordt het Frans vanzelf belangrijker). Zoals ook de islam zelf hoop en structuur blijkt te bieden in deze zinloze wereld. Aan het eind van het boek staat François op het punt zich te bekeren.

Veel boeken van Houellebecq zijn indrukwekkend, ik vind hem op afstand de interessantste Franse schrijver van dit moment. Dit boek hoort daar zeker bij: het zet drie nieuwe stappen in het inmiddels o zo sleetse zogenoemde 'islamdebat' dat tot nu toe vooral bestaat uit 'islamcritici' die tekeergaan over hoe vreselijk dat geloof is tegenover de mensen die vinden dat we toch vooral 'respect' moeten hebben voor de mensen uit vreemde culturen. Nog nooit heeft iemand zo overtuigend laten zien dat de islam juist ook voor West-Europeanen ineens heel aantrekkelijk kan worden, althans als ze bereid zijn om er bijvoorbeeld de aantrekkelijkheid van te zien dat de vrouw zich onderwerpt aan de man, zoals de man aan Allah.

Soumission is niet eens in alle opzichten zo'n geslaagd boek. Soms onderbreken de exposés over de politiek van de nieuwe regering het betoog wel heel erg – zelfs waar het niet over de islam gaat (de niewe regering wil een tussenweg tussen kapitalisme en socialisme, ja, nou en?) Bovendien is de plaatsing in zelfs de nabije toekomst een beetje wereldvreemd: je wordt geacht te geloven dat het een teken van de enorme moderniteit is van de nieuwe islamitische rector van de Sorbonne-universiteit dat hij drie faxen heeft. Faxen!

Maar die rafelranden horen juist ook bij het boek; ze geven er de persoonlijke touch aan. Het boek is natuurlijk geen geloofwaardige toekomstroman, het is een reflectie, een lang essay aan de hand van een verhaal: je wordt er niet zozeer binnengeleid in de wereld van ene François als wel in die van die rare, smoezelige, maar razendscherpzinnige Houellebecq.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Willem Frederik Hermans. Het behouden huis. Amsterdam: De Bezige Bij, 2012 (1952).

Het behouden huis: het is oorlog, het is al heel lang oorlog, het is doodschieten of doodgeschoten worden. Dat alles is al meteen duidelijk vanaf de eerste bladzijde van deze roemruchte novelle van Willem Frederik Hermans. En zoals de dingen gaan: ik geloof dat ik alles gelezen heb van deze beroemde schrijver, maar deze beroemde novelle, misschien wel het beroemdste wat hij schreef, nou net niet.

Het is een aangrijpend verhaal, een verhaal dat je beklemt doordat het je ertoe verleidt net zo opportunistisch te denken als de soldaat die de hoofdpersoon is. Heel lang kun je dat voor jezelf verantwoorden doordat die soldaat duidelijk aan de goede kant is: hij heeft immers aan het begin van het verhaal al meteen een hele serie vluchtende Duitsers doodgeschoten. Aan het einde van het verhaal zijn de rollen omgedraaid en blijkt hij – blijk jij, blijk ik – medeplichtig aan gruwelijker misdaden dan de Duitsers in het verhaal begaan.

Wikipedia denkt op gezag van allerlei vooraanstaande critici d…

Pieter A.M. Seuren. Chomsky's Minimalism. Oxford: OUP, 2004.

Noam Chomsky, dat weet iedereen, is al decennialang een centrale figuur in de taalwetenschap. In het bijzonder de leer van de zinsbouw, de syntaxis, heeft hij heel belangrijk gemaakt en nog steeds is het binnen die syntaxis zo dat iedereen naar Chomsky kijkt: sommigen vol bewondering en anderen vol afschuw, maar iedereen kijkt. Iemand die zo vol afschuw kijkt is Pieter Seuren, inmiddels alweer geruimte tijd emeritus hoogleraar in Nijmegen. In 2004 schreef hij een soort pamflet tegen Chomsky en de laatste versie van diens theorie, het zogenoemde minimalisme. Seuren laat geen spaan heel van dat minimalisme van Chomsky: de theorie zit volkomen onlogisch in elkaar, vanuit wetenschapsfilosofisch oogpunt bekeken is het een warboel, er bestaan geen feiten die deze theorie wel kan verklaren maar andere niet, terwijl omgekeerd andere theorieën wel allerlei feiten kunnen verklaren waar het minimalisme niets mee kan, enz. Maar bovenal is het boek een persoonlijke aanval op Chomsky: de man is …

Paul Celan. Verzamelde gedichten. Amsterdam: Meulenhoff, 2003.

Met een vertaling van Ton Naaijkens.Dit is het verslag van een mislukking. Paul Celan is een groot dichter die ook in Nederlandgerespecteerde liefhebbers heeft, en door een van hen, de hoogleraar Duits en vertaalwetenschap Ton Naaijkens, in het Nederlands is vertaald. Celans verhaal - dat van een Duitstalige Roemeense Jood die na de oorlog het Duits opnieuw moest uitvinden om een glimp de verschrikkingen op te kunnen schrijven - is indrukwekkend, en zijn Verzamelde gedichten zijn in het Nederlands ongehoord prachtig opgeschreven.Maar het boek ziet er ook uit als een brok geblakerd beton, en het is me niet gelukt om er doorheen te breken. Ik begrijp niet wat ik als lezer verondersteld wordt te doen met een gedicht als:Das umhergestossene
Immer-Licht, lehmgelb,
hinter
PlanetenhäuptenErfundene
Blicke, Seh-
narben,
ins Raumschiff gekerbt,
betteln im Erden-
münder.(Het alle kanten op gestoten
steeds licht, leemgeel,
achter
planetenhoofden.Bedachte
blikken, kijk-
krassen, diep
in het ruimte…