Doorgaan naar hoofdcontent

Papa Francesco. Laudato si'. Sulla cura della casa comune. Bologna, Edizioni Dehoniane: 2015

Eerder heb ik nooit een encycliek gelezen, maar eerder verscheen er ook nooit een encycliek die expliciet voor de hele wereld geschreven is, en die trouwens ook een onderwerp behandelt dat ons inderdaad allemaal aangaat.

Laudato si' is een aanhef die genomen is uit een gedicht van de Heilige Franciscus, naar wie de huidige paus zich genoemd heeft. In deze encycliek, die op sommige plaatsen eerder lijkt op een persoonlijk, erudiet, geëngageerd essay dan op een bericht ex cathedra, laat Franciscus zien waarom: het is ons aller plicht om zorg te dragen voor 'ons gezamelijke huis', de planeet Aarde waarop we met ons allen rondtollen.

Een belangrijk inzicht van de paus is dat het milieuprobleem voor een belangrijk deel ook een sociaal probleem is. En dat het grootste sociale probleem van deze wereld, het lot van de allerarmsten, voor een belangrijk en steeds belangrijker deel ook een milieuprobleem is. Hoe de grote problemen van deze tijd zo steeds meer worden afgeschoven op die allerarmsten – en hoe we dat, met alle onderlinge verschillen, niet kunnen toestaan.

Voor een niet-christen (voor mij) rijst als een christen aan het woord komt over deze problemen automatisch de vraag: waarom zou de mens zich verantwoordelijk moeten voelen voor deze kwesties. Kan God niet ingrijpen? Ook de paus kan deze vraag niet echt beantwoorden, hij doet er ook niet echt een poging toe, maar hij laat wel zien hoe je de vraag voorbij kunt gaan: je hebt als mens een verantwoordelijkheid, voor de natuur en voor je naaste.

En ook de niet-christen (ik) heeft natuurlijk niet echt een antwoord: waarom zou je je met het milieu bemoeien? Waarom niet alles op zijn beloop laten? Het komt vanzelf toch wel goed, of dat 'goed' nu het voortbestaan van de mens omsluit of niet.

Je moet dus eigenlijk iets geloven om je echt te bekommeren om het milieu: geloven dat er iets moet gebeuren, dat er iets aan kan gebeuren, dat ook jouw eigen kleine handelingen – ook de handelingen die "niemand ziet", zoals de paus zegt – er daarbij toe doen. Er is van iedereen een 'ecologische bekering' nodig, zegt de paus – ook van de christenen.

Het is, vind ik, een zeldzaam helder geschrift; niet iets om het per se mee eens te zijn, maar een uitnodiging om in gesprek te gaan – en samen de zorg voor ons 'gemeenschappelijke huis' ter hand te nemen.

Reacties

Lalagè zei…
Heel goed dat de paus hiertoe oproept! Over jouw opmerking of God niet kan ingrijpen: Hij heeft ons gemaakt om met ons samen te werken. Hij neemt ons serieus door de consequenties van ons handelen niet weg te nemen, maar te laten gebeuren zodat we daarvan kunnen leren. In de bijbel wordt de vergelijking gemaakt met een rentmeester die verantwoordelijk is voor een wijngaard terwijl de baas op reis gaat. Wij hebben deze aarde gekregen om op te wonen en het is de bedoeling dat we er ook goed voor zorgen. Bovendien is dat ook in ons eigen belang en voor dat van de volgende generaties.
Ja, dat is ook ongeveer wat de paus zegt. Maar het is geen noodzakelijke interpretatie van het christendom: in Amerika zijn conservatieven die menen dat het zelfs ongepast is om maatregelen te nemen, omdat het zou betekenen dat je geen vertrouwen hebt. Overigens blijf ik bij jouw interpretatie toch ook wel een knagend gevoel hebben: de mensen die nu al het slachtoffer zijn en dat in de toekomst dreigen te worden van ons onverantwoorde gedrag, waar hebben die dat aan verdiend?

Populaire posts van deze blog

Willem Frederik Hermans. Het behouden huis. Amsterdam: De Bezige Bij, 2012 (1952).

Het behouden huis: het is oorlog, het is al heel lang oorlog, het is doodschieten of doodgeschoten worden. Dat alles is al meteen duidelijk vanaf de eerste bladzijde van deze roemruchte novelle van Willem Frederik Hermans. En zoals de dingen gaan: ik geloof dat ik alles gelezen heb van deze beroemde schrijver, maar deze beroemde novelle, misschien wel het beroemdste wat hij schreef, nou net niet.

Het is een aangrijpend verhaal, een verhaal dat je beklemt doordat het je ertoe verleidt net zo opportunistisch te denken als de soldaat die de hoofdpersoon is. Heel lang kun je dat voor jezelf verantwoorden doordat die soldaat duidelijk aan de goede kant is: hij heeft immers aan het begin van het verhaal al meteen een hele serie vluchtende Duitsers doodgeschoten. Aan het einde van het verhaal zijn de rollen omgedraaid en blijkt hij – blijk jij, blijk ik – medeplichtig aan gruwelijker misdaden dan de Duitsers in het verhaal begaan.

Wikipedia denkt op gezag van allerlei vooraanstaande critici d…

Aafke Romeijn. Concept M. Amsterdam: Arbeiderspers, 2018.

Hava leeft in een wereld die de onze is, maar dan nét een beetje verschoven. Het is geen 2018, maar 2020 en bovendien zijn er sinds de jaren 90 hier in Nederland een paar dingen net een beetje anders gelopen. Een politieke partij heeft bijna de absolute macht gekregen en een ziekte houdt het land ook al tijden in de greep: kleurloosheid. Er worden steeds meer kinderen geboren die lijden aan die ziekte, die de samenleving handen vol geld kost, omdat de kleurlozen voortdurend een heel duur kleurmiddel nodig hebben. Radicaal-rechtse jongeren willen daarom af van al die kleurlozen, die de samenleving ontwrichten.

Hava is één van hen én ze is zelf kleurloos.

Bij zo'n het-had-ook-zo-kunnen-gaan-verhaal doet zich altijd de vraag voor: waarom vertelt iemand dit? Waarom spiegelt iemand ons een wereld voor die lijkt op de onze, maar die net een beetje anders is? Waarom geen ongebreidelde fantasie, of juist een realistisch beeld, maar iets ertussen in? Je kunt het bijna niet lezen zonder au…

Paul Celan. Verzamelde gedichten. Amsterdam: Meulenhoff, 2003.

Met een vertaling van Ton Naaijkens.Dit is het verslag van een mislukking. Paul Celan is een groot dichter die ook in Nederlandgerespecteerde liefhebbers heeft, en door een van hen, de hoogleraar Duits en vertaalwetenschap Ton Naaijkens, in het Nederlands is vertaald. Celans verhaal - dat van een Duitstalige Roemeense Jood die na de oorlog het Duits opnieuw moest uitvinden om een glimp de verschrikkingen op te kunnen schrijven - is indrukwekkend, en zijn Verzamelde gedichten zijn in het Nederlands ongehoord prachtig opgeschreven.Maar het boek ziet er ook uit als een brok geblakerd beton, en het is me niet gelukt om er doorheen te breken. Ik begrijp niet wat ik als lezer verondersteld wordt te doen met een gedicht als:Das umhergestossene
Immer-Licht, lehmgelb,
hinter
PlanetenhäuptenErfundene
Blicke, Seh-
narben,
ins Raumschiff gekerbt,
betteln im Erden-
münder.(Het alle kanten op gestoten
steeds licht, leemgeel,
achter
planetenhoofden.Bedachte
blikken, kijk-
krassen, diep
in het ruimte…