Doorgaan naar hoofdcontent

Arnon Grunberg. Moedervlekken. Lebowski, 2016.

Op een bepaald moment krijgt Oscar Kadoke, de hoofdpersoon van de nieuwe roman van Arnon Grunberg, een dode kever als cadeautje van een patiente. Wanneer hij thuis komt met het curieuze cadeau, gooit zijn moeder, die niks van dieren in huis moet hebben, die kever snel de tuin in.

Moedervlekken is een roman over verandering, een soort Metamorphoses van de 21e eeuw, een boek waarin de hele tijd iedereen van gedaante veranderd. Kadokes vader wordt zijn moeder en vraagt als die moeder uiteindelijk dat Kadoke zelf van zoon jn vader verandert. De patiënten uit Kadokes psychiatrische nachtdienst blijken allemaal anders te zijn dan ze zich voordoen: de stabiele man blijkt een zelfmoordenaar, de automutilante wil uiteindelijk Kadokes geliefde zijn. 

Met al die veranderingen in de familiale sfeer kan iedere lezer natuurlijk bij het woord kever alleen maar denken aan Gregor Samsom. Maar waar in Kafka's verhaal de familie zich aanvankelijk nog wel enige zorgen maakt, kijkt in Grunbergs boek niemand ergens van op. Als je niet uitkijkt wordt je als kever in de tuin gemieterd. (Tegen het eind van het boek geeft Kadoke de patiente een cadeautje terug, namelijk enkele weggesneden goedaardige maar voortwoekerende moedervlekken van zijn rug.)

Er zitten meer ingenieuze literaire verwijzingen naar veranderingen in het boek. Zo wordt aan het begin verteld dat Kadoke door zijn ouders Otto genoemd is, naar Otto Frank, maar dat hij zijn naam veranderd heeft in Oscar. Ook hier denk je onwillekeurig aan een andere literair Oscar, namelijk het jongetje uit de Blechtrommel dat juist weigert te veranderen, dat wil zeggen weigert op te groeien. 

Want opgroeien is ook in Moedervlekken de grootste, de moeilijkste verandering. Kadoke gaat op in 42e weer bij zijn moeder leven, die hem als een klein kind behandelt, maar wordt door allerlei mensen juist als een vader gezien. Iedereen leunt op iedereen, niemand wil echt opgroeien.

Iedereen wil alleen maar overleven of andere mensen laten overleven. Een indrukwekkende deel vind ik waar Kadoke op een vechtsport wil en geconfronteerd wordt met een Israëlische leraar die hem enorm uitdaagt om keihard te vechten en daarbij de belediging en de verwijzingen naar de holocaust niet schuwt. "Everything that does not kill you, makes you stronger", staat er bij die leraar op de muur. "And what kills you, makes your mother stronger." 

Het lijkt me een van de samenvattingen van deze sterke roman waarin zoveel manieren om te veranderen – je aanpassen aan de ander, tot inzicht komen, overvallen door onverhoedse driften die je in jezelf niet kende – aan de orde worden gesteld, net als even zoveel manieren om altijd dezelfde te blijven.  Het is een rijk en wijs boek, het mooiste dat Grunberg tot nu toe schreef.

Reacties

Anoniem zei…
* pssst * Samsa
Fijne lezing. Ik verheug me ook op dit boek.
De vileine verwisseling Samsa-Samsom moet natuurlijk een politiek statement zijn, al moet ik de precieze bedoeling ervan nog even op me laten inwerken.

Populaire posts van deze blog

Willem Frederik Hermans. Het behouden huis. Amsterdam: De Bezige Bij, 2012 (1952).

Het behouden huis: het is oorlog, het is al heel lang oorlog, het is doodschieten of doodgeschoten worden. Dat alles is al meteen duidelijk vanaf de eerste bladzijde van deze roemruchte novelle van Willem Frederik Hermans. En zoals de dingen gaan: ik geloof dat ik alles gelezen heb van deze beroemde schrijver, maar deze beroemde novelle, misschien wel het beroemdste wat hij schreef, nou net niet.

Het is een aangrijpend verhaal, een verhaal dat je beklemt doordat het je ertoe verleidt net zo opportunistisch te denken als de soldaat die de hoofdpersoon is. Heel lang kun je dat voor jezelf verantwoorden doordat die soldaat duidelijk aan de goede kant is: hij heeft immers aan het begin van het verhaal al meteen een hele serie vluchtende Duitsers doodgeschoten. Aan het einde van het verhaal zijn de rollen omgedraaid en blijkt hij – blijk jij, blijk ik – medeplichtig aan gruwelijker misdaden dan de Duitsers in het verhaal begaan.

Wikipedia denkt op gezag van allerlei vooraanstaande critici d…

A.F.Th. van der Heijden. Advocaat van de hanen. Querido, 2014 (1990).

Omdat ik deze zomer intensief Van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach volgde, las ik parallel daaraan ook sommig ouder werk terug: vaak slechts voor een deel, omdat ik me iets herinnerde bij het lezen van het feuilleton, maar sommige boeken heb ik uiteindelijk voor een zo groot deel nagelezen dat ze uiteindelijk ook wel in dit logboekje terecht zullen komen.

Advocaat van de hanen is waarschijnlijk Van der Heijdens meestgelezen boek, omdat het relatief zelfstandig staat van de rest van de cyclus én omdat het ongeveer de structuur heeft van een thriller. Het is allemaal relatief: er wordt eigenlijk onderhuids behoorlijk veel verwezen naar de rest van Van der Heijdens werk, en voor een thriller is het nu ook weer niet zo heel spannend. Hoe de betrokkenheid van Ernst Quispel bij de moord op Kiliaan Noppen precies is, is weliswaar in het begin niet heel erg duidelijk, maar ook geen groot mysterie; en de onthulling van wie nu precies de echte moordenaar is, komt als een so…

Remco Campert. Compact. Amsterdam: Van Oorschot, 2016.

Nu Simon Carmiggelt, Annie M.G. Schmidt en Margo Minco aan de beurt waren geweest, mocht Remco Campert niet ontbreken in de serie Gedundrukt van Van Oorschot, waarin ieder jaar kennelijk een 'meester van de korte baan' wordt geëerd.

Helaas is de selectie, op verzoek van Campert gemaakt door zijn biograaf Mirjam van Hengel, nogal braaf uitgevallen. In de drie afdelingen, met gedichten, verhalen en columns, overheerst een licht melancholische toon en wordt vooral veel autobiografisch of quasi-autobiografisch teruggekeken op des schrijvers jonge jaren. (Althans, er gaat nogal veel over die jonge jaren. In technische zin wordt er natuurlijk niet altijd teruggekeken, omdat sommig werk in die jonge jaren geschreven is.) Er zijn verhaaltjes en gedichtjes over de kindertijd, over de jonge jaren, als jonge student.

Misschien is het omdat Van Hengel met haar onderzoek voor haar eigen boek vooral die periode heeft afgedekt en dus dat deel van het oeuvre goed kent, maar mij ging het op ze…