Doorgaan naar hoofdcontent

Penny Laurie. Bitch Doctrine. Essays for Dissenting Adults, 2017.

Je hoort weleens klagen over de huidige tijden, maar je kunt moeilijk ontkennen dat ze opwindend zijn. Binnen luttele decennia is wereldwijd de publieke houding tegenover homoseksuelen veranderd – zodat het burgerlijk huwelijk in tal van landen inmiddels is opengesteld. Inmiddels heeft het feminisme ook zijn draai weer gevonden. De onmogelijkheid om de wereld onder te verdelen in eenduidige mannetjes en vrouwtjes wordt steeds meer mensen duidelijk. Het ondraaglijke racisme dat de maatschappij nog zozeer doordrenkt en tot in de onschuldigst ogende symbolen naar buiten komt, wordt op interessante manieren aan de kaak gesteld. Eeuwen van Westerse beeldvorming over de islam komen tot botsing met het feit dat moslims zich daadwerkelijk in het westen zijn gaan vestigen én de opkomst van totalitaire islamistische bewegingen elders in de wereld, die bovendien niet terugdeinzen voor terroristische acties op de Ramblas.

We leven, kortom, in een wereld, waarin ons beeld kantelt van wat het betekent om mens te zijn. Natuurlijk is dat soms op een bepaalde manier ongemakkelijk, bijvoorbeeld als je een blanke witte man van middelbare leeftijd bent, zoals ik, met een goede baan nog bovendien. (Iemand die er lange tijd vanuit is gegaan dat hij in een achterstandspositie verkeerde omdat hij zichzelf afzette tegen een veel te kleine groep medemensen en die dus nu veel trots over wat hij heeft 'bereikt' is afgenomen.)

Gewone mensen

Tegelijkertijd is het kantelen van je wereldbeeld nu eenmaal ook vreselijk interessant: merken dat je de zaken eenzijdig hebt gezien, dat er meer kanten aan een bepaalde zaak zitten, dat er hele groepen mensen zijn die je over het hoofd hebt gezien en die interessante dingen te vertellen hebben.
Er zijn weinig auteurs die deze opwinding zo goed kunnen beschrijven en oproepen als de Britse journalist Laurie Penny. In haar nieuwe boek Bitch Doctrine zijn een aantal stukken gebundeld die de afgelopen jaren in off- en online media verschenen zijn: een paar reportages, vooral over de verkiezing van Trump, maar ook besprekingen van boeken en films, column-achtige stukken, pamfletten en persoonlijke ontboezemingen.

Hoewel dat heel verschillende onderwerpen zijn, weet Penny er toch een geheel van te maken en formuleert Bitch Doctrine in alle gefragmenteerdheid wel degelijk een duidelijk programma. Een programma dat onversneden links is en duidelijk maakt waarom het onzin is om de strijd voor sociale rechtvaardigheid te willen loskoppelen van die over identiteit: alsof je alleen de 'gewone mensen' (de blanke mannen) in die rechtvaardigheid kunt laten delen, en alsof zij erop achteruit gaan als je streeft naar een betere wereld voor iedereen.

Beschamende opdrachten

De nadruk ligt op het feminisme; als witte hetero cisvrouw heeft ze daarover logischerwijs het meest te zeggen. (Het boek heet Bitch Doctrine omdat een vrouw die een geprononceerde mening heeft, nu eenmaal altijd voor bitch wordt uitgemaakt, en Penny heeft besloten daar haar geuzentitel van te maken.) Ik ben natuurlijk hopeloos naïef, maar mij heeft Penny verschillende malen de ogen geopend. Dat geldt op het persoonlijk vlak: waar ze uitlegt hoe vrouwen altijd overmatig meer emotioneel en anderszins investeren in relaties omdat dit nu eenmaal maatschappelijk van hen wordt verwacht, ben ik mijn eigen relaties echt een beetje anders gaan bekijken.

Het geldt ook op maatschappelijk vlak. In een van de essays bespreekt Penny de ingewikkelde vraag hoe je sexwerk moet bezien vanuit een feministisch standpunt. Ze laat zien dat de discussie verwrongen is doordat hij gebaseerd is op de verkeerde premissen. Er zijn mensen die zeggen dat sexwerk gezien moet worden als 'gewoon werk'. Er zijn mensen die zeggen dat sexwerk mensonterend is, en daarom nooit als 'gewoon werk' moet worden gezien. Volgens Penny (en sinds ik haar stuk gelezen heb ook volgens mij) ligt er onder die discussie de aanname dat het mensonterende en vreselijke van een heleboel 'gewoon werk' zonder meer moet worden geaccepteerd.

Het is met andere woorden een discussie die wordt gevoerd omdat de deelnemers de onderliggende premisse van het kapitalisme voor waarhouden: dat een heleboel mensen hun leven maar moeten slijten met het aannemen van onzinnige, beschamende opdrachten van bazen omdat ze nu eenmaal moeten werken.

All the other people will not be silent

Er wordt weleens beweerd dat links zich niet met die identiteitskwestie moet bezighouden omdat het daarmee 'gewone' mensen van zich vervreemd. De belangrijkste boodschap van Bitch Doctrine is misschien wel: dat je dat alleen kunt geloven als je denkt dat gewone mensen blank en hetero zijn, en zich comfortabel voelen in hun bij geboorte toegewezen geslacht.

Wat enorm helpt bij het accepteren van die boodschap is dat Penny een van de beste schrijvers is van haar generatie met een zeker voor politieke essayisten. Op de dag na de verkiezing van Trump schreef ze:
The bullies have won today. They will not win forever, unless we let them into our hearts and souls as well as the seat of government of the nominally free world, and that is something I am not prepared to countenance. “The people” have spoken. “The people” will continue to speak. But if freedom means a thing anymore, the other people — all of the other people, all those inconvenient millions of us all over America and all over the world — cannot and will not be silent.

Reacties

Populaire berichten van deze blog

Remco Campert. Compact. Amsterdam: Van Oorschot, 2016.

Nu Simon Carmiggelt, Annie M.G. Schmidt en Margo Minco aan de beurt waren geweest, mocht Remco Campert niet ontbreken in de serie Gedundrukt van Van Oorschot, waarin ieder jaar kennelijk een 'meester van de korte baan' wordt geëerd.

Helaas is de selectie, op verzoek van Campert gemaakt door zijn biograaf Mirjam van Hengel, nogal braaf uitgevallen. In de drie afdelingen, met gedichten, verhalen en columns, overheerst een licht melancholische toon en wordt vooral veel autobiografisch of quasi-autobiografisch teruggekeken op des schrijvers jonge jaren. (Althans, er gaat nogal veel over die jonge jaren. In technische zin wordt er natuurlijk niet altijd teruggekeken, omdat sommig werk in die jonge jaren geschreven is.) Er zijn verhaaltjes en gedichtjes over de kindertijd, over de jonge jaren, als jonge student.

Misschien is het omdat Van Hengel met haar onderzoek voor haar eigen boek vooral die periode heeft afgedekt en dus dat deel van het oeuvre goed kent, maar mij ging het op ze…

A.F.Th. van der Heijden. Advocaat van de hanen. Querido, 2014 (1990).

Omdat ik deze zomer intensief Van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach volgde, las ik parallel daaraan ook sommig ouder werk terug: vaak slechts voor een deel, omdat ik me iets herinnerde bij het lezen van het feuilleton, maar sommige boeken heb ik uiteindelijk voor een zo groot deel nagelezen dat ze uiteindelijk ook wel in dit logboekje terecht zullen komen.

Advocaat van de hanen is waarschijnlijk Van der Heijdens meestgelezen boek, omdat het relatief zelfstandig staat van de rest van de cyclus én omdat het ongeveer de structuur heeft van een thriller. Het is allemaal relatief: er wordt eigenlijk onderhuids behoorlijk veel verwezen naar de rest van Van der Heijdens werk, en voor een thriller is het nu ook weer niet zo heel spannend. Hoe de betrokkenheid van Ernst Quispel bij de moord op Kiliaan Noppen precies is, is weliswaar in het begin niet heel erg duidelijk, maar ook geen groot mysterie; en de onthulling van wie nu precies de echte moordenaar is, komt als een so…

Nick Hornby. Funny Girl. Penguin, 2015.

Nick Hornby leeft in een fijne wereld, die uit twee kanten bestaat. Aan de ene kant is er competent uitgevoerd werk. Aan de andere kant bestaat er pretentieloos, maar daarom niet minder competent uitgevoerd vermaak.

Het is een wereld van romantische komedie, zij het dat die komedie ook nog best 30 jaar door kan gaan en dan nog altijd niet verzuurt. Het is een wereld waarin je af en toe geniet van een voetbalwedstrijd en dan weer van een goed boek. Het is een wereld waarin je niet eens heel veel moeite hoeft te doen om mooie, door veel mensen gemaakte dingen hoeft te maken, omdat het je eigenlijk allemaal aan komt waaien.

Het is in dit boek de wereld van Barbara uit Blackpool die aan het begin van de roman – die zich afspeelt in de jaren zestig – wegloopt als ze tot Miss Blackpool verkozen wordt en denkt dat er iets beters op haar wacht en die dan binnen korte tijd inderdaad haar eigen sitcom krijgt op de BBC. Die moeiteloos vervolgens miljoenen kijkers aan zich bindt.

Veel spanning zi…