Doorgaan naar hoofdcontent

Désanne van Brederode. Als stilte steekt. Het effect van collectief zwijgen over misstanden en wandaden. Amsterdam: Querido, 2017.

In Als stilte steekt wil Désanne van Brederode vertellen over de gemeenschap van vluchtelingen uit Syrië, zoals die zich inmiddels in Nederland gevormd heeft, en zij probeert vooral inzichtelijk te maken hoe vreselijk de situatie was waarin zij verkeerden toen zij moesten vluchten.

Haar betoog is politiek Het beschrijft vooral de gruwelen van het regime Assad en in iets mindere mate van de islamistische terreur die dat regime heeft opgeroepen.  De titel van het boek verwijst naar een essay dat de schrijfster in 1998 publiceerde: Stiller leven, waarin ze opriep tot een meer teruggetrokken, een contemplatiever leven.

In Als stilte steekt beschrijft ze waarom je soms van die stilte moet afzien. Als er zulke gruwelijke dingen gebeuren als in Syrië, is het onmenselijk om te zwijgen. Nog niet eens alleen maar omdat je door te spreken iets zou kunnen veranderen aan die gruwelen, maar omdat de Syriërs die hier zijn behoefte hebben aan steun, aan begrip, aan mensen die niet stil zijn, maar praten. In haar essay spreekt de schrijfster haar lezers rechtstreeks aan: ook zij heeft nog steeds een groot verlangen naar de stilte, naar mindfulness, naar zich opsluiten in haar huis, maar ze vindt dat ze zich, dat we ons dat niet meer kunnen permitteren.

Van Brederode wil dan ook juist niet schrijven alsof ze zelf een Syriër is. Syriërs hebben er juist behoefte aan dat anderen spreken. En dan niet omdat die anderen zoveel beter kunnen schrijven. Als Van Brederode een metafoor aanwendt – het Syrische regime is een ziekte, de islamisten zijn nare bijwerkingen van de medicijnen – zegt ze: “Het is misschien geen fraaie metafoor, maar ze komt de logica ten goede”. Duidelijkheid weegt zwaarder dan schoonheid. Ze is geen literator, maar een burger die 's nachts niet slapen kan.

Wij moeten juist spreken omdát wij geen Syriërs zijn, zegt Als stilte steekt. Omdat we de nieuwe mensen duidelijk moeten maken dat ze welkom zijn, met alle pijn en trauma’s die ze hebben –dat ze niet hoeven voor te wenden dat nu alles goed is, nu ze hier zijn, of dat alles in ieder geval weldra goed komt.

 Van Brederode kiest daarbij duidelijk partij: het regime van Assad is de bron van het meeste kwaad. Haar probleem daarbij is dat ze echt een buitenstaander is. Ze is geen Syriër, ze is zelfs nooit in Syrië geweest. Haar interesse in het land begon pas toen de gruwelen oplaaiden. Ze moet het daarom opnemen tegen Syriërs die om welke reden dan ook het regime willen steunen, of de tv-maakster Floortje Dessing die het land bezocht om te laten zien dat er ook nog mooie dingen speelden en daarbij geholpen werd door het regime. Van Brederode moet dus op de een of andere manier laten zien dat ze meer autoriteit heeft dan mensen die kunnen beweren dat ze meer kennis hebben. Daarvoor gebruikt ze haar buitenstaanderschap. Ze heeft geen belang bij enige positie, ze laat zich door niemand betalen, ze heeft geen trauma’s – ze beziet de situatie vanuit haar eigen, onafhankelijke gezichtspunt: “Je hoeft de oorlog niet te hebben meegemaakt, niet Joods te zijn, om te rouwen over alles wat er in de Tweede Wereldoorlog is aangericht.”

Reacties

Populaire posts van deze blog

A.F.Th. van der Heijden. Advocaat van de hanen. Querido, 2014 (1990).

Omdat ik deze zomer intensief Van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach volgde, las ik parallel daaraan ook sommig ouder werk terug: vaak slechts voor een deel, omdat ik me iets herinnerde bij het lezen van het feuilleton, maar sommige boeken heb ik uiteindelijk voor een zo groot deel nagelezen dat ze uiteindelijk ook wel in dit logboekje terecht zullen komen.

Advocaat van de hanen is waarschijnlijk Van der Heijdens meestgelezen boek, omdat het relatief zelfstandig staat van de rest van de cyclus én omdat het ongeveer de structuur heeft van een thriller. Het is allemaal relatief: er wordt eigenlijk onderhuids behoorlijk veel verwezen naar de rest van Van der Heijdens werk, en voor een thriller is het nu ook weer niet zo heel spannend. Hoe de betrokkenheid van Ernst Quispel bij de moord op Kiliaan Noppen precies is, is weliswaar in het begin niet heel erg duidelijk, maar ook geen groot mysterie; en de onthulling van wie nu precies de echte moordenaar is, komt als een so…

Remco Campert. Compact. Amsterdam: Van Oorschot, 2016.

Nu Simon Carmiggelt, Annie M.G. Schmidt en Margo Minco aan de beurt waren geweest, mocht Remco Campert niet ontbreken in de serie Gedundrukt van Van Oorschot, waarin ieder jaar kennelijk een 'meester van de korte baan' wordt geëerd.

Helaas is de selectie, op verzoek van Campert gemaakt door zijn biograaf Mirjam van Hengel, nogal braaf uitgevallen. In de drie afdelingen, met gedichten, verhalen en columns, overheerst een licht melancholische toon en wordt vooral veel autobiografisch of quasi-autobiografisch teruggekeken op des schrijvers jonge jaren. (Althans, er gaat nogal veel over die jonge jaren. In technische zin wordt er natuurlijk niet altijd teruggekeken, omdat sommig werk in die jonge jaren geschreven is.) Er zijn verhaaltjes en gedichtjes over de kindertijd, over de jonge jaren, als jonge student.

Misschien is het omdat Van Hengel met haar onderzoek voor haar eigen boek vooral die periode heeft afgedekt en dus dat deel van het oeuvre goed kent, maar mij ging het op ze…

Nick Hornby. Funny Girl. Penguin, 2015.

Nick Hornby leeft in een fijne wereld, die uit twee kanten bestaat. Aan de ene kant is er competent uitgevoerd werk. Aan de andere kant bestaat er pretentieloos, maar daarom niet minder competent uitgevoerd vermaak.

Het is een wereld van romantische komedie, zij het dat die komedie ook nog best 30 jaar door kan gaan en dan nog altijd niet verzuurt. Het is een wereld waarin je af en toe geniet van een voetbalwedstrijd en dan weer van een goed boek. Het is een wereld waarin je niet eens heel veel moeite hoeft te doen om mooie, door veel mensen gemaakte dingen hoeft te maken, omdat het je eigenlijk allemaal aan komt waaien.

Het is in dit boek de wereld van Barbara uit Blackpool die aan het begin van de roman – die zich afspeelt in de jaren zestig – wegloopt als ze tot Miss Blackpool verkozen wordt en denkt dat er iets beters op haar wacht en die dan binnen korte tijd inderdaad haar eigen sitcom krijgt op de BBC. Die moeiteloos vervolgens miljoenen kijkers aan zich bindt.

Veel spanning zi…