Er is een relatie tussen het modernisme en meertaligheid. In bekende modernistische werken zoals Ulysses en The Waste Land (allebei van 1922) gebruiken James Joyce en T.S. Elliot allerlei talen, soms door elkaar heen. Het is ook niet lastig om wetenschappelijk onderzoek naar te vinden, naar die meertaligheid, die laat zien hoe het gebruik van verschillende talen enerzijds vervreemdend werkt (huh, wat staat daar nu weer) en anderzijds realistisch (wie het leven bijvoorbeeld in een grote stad wil beschrijven schetst wel een erg wonderlijk beeld alsof hij doet alsof er de hele tijd alleen maar één taal wordt gebruikt).
Een studie over het gebruik van meertaligheid in de Nederlandse literatuur ontbreekt vooralsnog. Het is iets dat de laatste jaren weer in opkomst is, als ik het goed zie, vaak met het gebruik van zogeheten migrantentalen. Maar een duidelijk beginpunt lijkt me Paul van Ostaijen van wie Bezette stad (1921), waarin veel Frans zit, maar ook Engels, Duits en Latijn, allemaal met een eigen betekenislaag. Die vervreemding én het realisme lijken me allebei aspecten die een rol spelen.
Je ziet dat bijvoorbeeld in het gedicht 'Holle Haven', waarvan hier een pagina:
De 'Bezette stad' kunnen we gelijkstellen aan Antwerpen en dat is een grote havenstad. Het Frans is kennelijk wat minder belangrijk (misschien vanwege gerichtheid op de Noordzee), maar het Duits en het Engels des te meer. Er staat ook een beetje Scandinavisch op: Nordisk flacke (nordisk betekent in alle noordse talen noords; voor flacke heb ik kunnen vinden dat het in ieder geval in het Zweeds een verouderde vorm is voor 'fles').
Ik heb deze specifieke pagina gekozen omdat de meertaligheid er ook nog op wordt becommentarieerd:
de engelse woorden en het engels aksent van het havenpatois
Ik heb zelf ooit geschreven over dit fenomeen in die andere, nabije haven, die van Rotterdam, waar ook al heel lang Engelse woorden ('horrie op' voor 'haast je') gebruikt worden. Of er over dit verschijnsel in Antwerpen meer geschreven is dan dit zinnetje bij Van Ostaijen heb ik niet kunnen vinden.
Reacties