"In recent years", schrijft Francesca Wade aan het eind van haar boek over de schrijfster Gertrude Stein (1874-1946), "scholars and artists have worked to shift the conversation back to Stein's writing." Schrijven over haar leven lijkt op het eerste gezicht veel gemakkelijker dan over haar werk: dat werk ervaart de lezer over het algemeen nog altijd als weinig toegankelijk en onbegrijpelijk, terwijl het levensverhaal heel bijzonder is, om niet te zeggen sappig. Een vrouw die zich honderd jaar geleden ontzettend zelfstandig door het Parijs in die jaren bewoog – bevriend was met Pablo Picasso en Ernst Hemingway, en die bovendien een openlijk lesbische relatie had met een andere Amerikaanse in Parijs, Alice B. Toklas – een relatie die dan ook nog eens gekarakteriseerd werd doordat Toklas haar hele leven, ook lang na Steins dood, in dienst bleef stellen van het onbegrepen genie – want dat Steins werk tot op de dag van vandaag onbegrepen is, dat lijdt geen twijfel.
Het is daarom toch ook een beetje gek dat Wade zelf nauwelijks meedoet aan dat opnieuw verschuiven van het gesprek naar het schrijven. Natuurlijk worden de vele werken van Stein wel genoemd, maar je krijgt er nauwelijks een echt beeld van. Ja, het was Stein te doen om de taal zelf. Ja, ze wilde geïnspireerd door vriend Picasso, kubistisch schrijven. Maar wat betekent dat allemaal nu? De werken worden nauwelijks geanalyseerd en er worden al helemaal geen langere passages uit geciteerd.
De uitzonderingen zijn dan juist de werken met een autobiografische inslag, zoals The Autobiography of Alice B. Toklas en QED, over een eerdere lesbische menage à trois: Toklas lijkt heel jaloers te zijn geworden door dat boek. Maar dat zijn dus allemaal nauwelijks voorbeelden van shifting te conversation back.
Ik vind het wel jammer, want ik had eigenlijk wel graag een sleutel tot het werk gelezen. Ook voor mij is het niet erg doordringbaar, en het lezen van dit boek verandert daar precies helemaal niets aan. Zoals ik door de ondertitel An Afterlife ook wel verwachtte iets meer te lezen over wat die huidige geleerden en kunstenaars nu doen met dat werk. Het boek bestaat uit twee delen, een biografisch deel en een deel over die afterlife na Steins dood, maar dat laatste deel gaat eigenlijk vooral over Toklas.
Reacties