Doorgaan naar hoofdcontent

Nikos Kazantzakis. Alexis Sorbas. München/Zürich: Piper, 2005 ('Vios ke politia tou Alexi Zormpa', 1946)

Alexis Zorbas ziet weinig in taal; hij danst liever. Al helemaal houdt hij niet van boeken; hij leeft liever. Waarom zijn dertig jaar jongere baas, de verteller van dit verhaal, wel zoveel leest, begrijpt hij niet. Als Zorbas hem aan het eind van het boek vraagt naar de belangrijke vragen van het leven — wat is de zin van het bestaan en waarom moeten wij sterven? — moet de verteller toegeven dat hij het ook niet weet.

[Alexis Sorbas] verstummte ein paar Augenblicke, und plötzich legte er heftig los: »Wozu liest du eigentlich diese staubigen Schmöker? Zu welchem Zweck? Wenn sie dir nicht das sagen, was überhaupt?«

»Sie erzählen von der Ratlosigkeit des Menschen, der auf das wonach du fragst, nicht antworten kann, Sorbas.«

»Ich pfeife auf ihre Ratlosigkeit.«, rief er aus und stampfte mit dem Fuss auf.

Daarmee wordt Alexis Sorbas ('Zorba de Griek', maar dat is een slechte vertaling van de titel, vind ik) samengevat. Net als The last temptation, dat ik onlangs las, is ook deze roman misschien vooral interessant vanwege een personage achter de schermen: de schrijver, die zo duidelijk worstelt met de belangrijke vragen van het leven. Dit boek staat vol gedachten, en mogelijke keuzes die je kunt maken in het leven, en tweestrijd.

Dat de verteller uiteindelijk een keuze denkt te moeten maken die in ieder geval de mijne niet zou zijn, doet er niet eens zoveel toe. Aan het eind van het boek laat hij duidelijk blijken dat hij een leven zoals Sorbas leidt — zonder aarzeling overal opaf — verkieselijk vindt boven zijn eigen leven van contemplatie en boeken. Ik denk niet dat het ene beter is of slechter dan het andere. In dit boek hebben bovendien beide mannen soms iets afstotends, bijvoorbeeld als het gaat om hun idee van vrouwen. De verteller is te terughoudend of verlegen om ze te benaderen, maar Sorbas heeft alleen maar 'medelijden' met ze, wat zich uit in een voortdurende bereidheid om ze te troosten door met ze naar bed te gaan. Een echt vrouwelijke persoon die iets anders wil dan getroost worden komt in het boek niet voor.

Op de achtergrond, maar nauwelijks verborgen, speelt homoseksualiteit een rol. De verteller begint zijn verhaal met afscheid te nemen van een vriend die de Grieken in de Caucusus gaat bevrijden. Die vriend lijkt wel de grote liefde te zijn van de verteller — totdat deze gefascineerd raakt door de lichamelijkheid van Zorba . Belangrijker is nog een zijlijn in het verhaal, over Zacharias, een psychotische monnik die zijn klooster in brand steekt. De aanleiding daarvoor is dat een oudere monnik een veel jongere monnik heeft neergeschoten, waarbij heel sterk de suggestie wordt gewekt dat zich tussen die twee van alles heeft afgespeeld.

Ondertussen raak ik steeds gefascineerder door die Kazantzakis: wat een man was dat. Ooit wil ik in ieder geval ook het vervolg lezen dat hij schreef op de Odyssee

Reacties

Martin Visser zei…
Dit is inderdaad een prachtig boek. Helaas is Kazantzakis bij ons niet zo bekend en in de boekhandels slecht verkrijgbaar.

Ik las Zorba de Griek nadat ik Christus wordt weer gekruisigd had gelezen. Dat is zo mogelijk een nog mooier boek van Kazantzakis. Over een herdersjongen die aan een passiespel gaat meedoen en misschien ietsje te veel in zijn rol opgaat. Nu twee keer gelezen en nog steeds erg mooi.

Populaire posts van deze blog

Willem Frederik Hermans. Het behouden huis. Amsterdam: De Bezige Bij, 2012 (1952).

Het behouden huis: het is oorlog, het is al heel lang oorlog, het is doodschieten of doodgeschoten worden. Dat alles is al meteen duidelijk vanaf de eerste bladzijde van deze roemruchte novelle van Willem Frederik Hermans. En zoals de dingen gaan: ik geloof dat ik alles gelezen heb van deze beroemde schrijver, maar deze beroemde novelle, misschien wel het beroemdste wat hij schreef, nou net niet.

Het is een aangrijpend verhaal, een verhaal dat je beklemt doordat het je ertoe verleidt net zo opportunistisch te denken als de soldaat die de hoofdpersoon is. Heel lang kun je dat voor jezelf verantwoorden doordat die soldaat duidelijk aan de goede kant is: hij heeft immers aan het begin van het verhaal al meteen een hele serie vluchtende Duitsers doodgeschoten. Aan het einde van het verhaal zijn de rollen omgedraaid en blijkt hij – blijk jij, blijk ik – medeplichtig aan gruwelijker misdaden dan de Duitsers in het verhaal begaan.

Wikipedia denkt op gezag van allerlei vooraanstaande critici d…

Paul Celan. Verzamelde gedichten. Amsterdam: Meulenhoff, 2003.

Met een vertaling van Ton Naaijkens.Dit is het verslag van een mislukking. Paul Celan is een groot dichter die ook in Nederlandgerespecteerde liefhebbers heeft, en door een van hen, de hoogleraar Duits en vertaalwetenschap Ton Naaijkens, in het Nederlands is vertaald. Celans verhaal - dat van een Duitstalige Roemeense Jood die na de oorlog het Duits opnieuw moest uitvinden om een glimp de verschrikkingen op te kunnen schrijven - is indrukwekkend, en zijn Verzamelde gedichten zijn in het Nederlands ongehoord prachtig opgeschreven.Maar het boek ziet er ook uit als een brok geblakerd beton, en het is me niet gelukt om er doorheen te breken. Ik begrijp niet wat ik als lezer verondersteld wordt te doen met een gedicht als:Das umhergestossene
Immer-Licht, lehmgelb,
hinter
PlanetenhäuptenErfundene
Blicke, Seh-
narben,
ins Raumschiff gekerbt,
betteln im Erden-
münder.(Het alle kanten op gestoten
steeds licht, leemgeel,
achter
planetenhoofden.Bedachte
blikken, kijk-
krassen, diep
in het ruimte…

Franz Kafka. Geschichte (Die Franz Kafka Box). Argon Verlag, 2008 (1904-1924)

Dostojewski heeft een roman geschreven die in het Nederlands, kennelijk ten onrechte, lang bekend was als Schuld en boete en tegenwoordig verkocht wordt onder de correctere vertaling Misdaad en straf. Nu dat zo is, stel ik voor om die oude titel te reserveren voor het verzameld werk van Franz Kafka. Al zijn verhalen, en al zijn romans, gaan volgens mij over schuld, over je schuldig voelen, over proberen die schuld af te wentelen op anderen, of op instituten, zonder dat het helpt. (Volgens mij heeft de volksmond het dus verkeerd als die het heeft over kafkaiaanse toestanden en daarmee doelt op onbarmhartige bureaucratie die de onschuldige burger plaagt, Kafka heeft het over het omgekeerde, over de burger die zijn gevoel van schuldigheid projecteert op, bijvoorbeeld, de bureaucratie en hoopt dat deze hem gaat straffen.)Ik ben nu met vakantie, en heb op mijn favoriete plekje in de schaduw een groot aantal van zijn verhalen beluisterd, die in 2008 in een cd-box verschenen zijn ter gelege…