Doorgaan naar hoofdcontent

Malcolm Gladwell. Blink. The Power of Thinking without Thinking. London: Penguin books, 2005.

Malcolm Gladwell. Blink. The Power of Thinking without Thinking Dit boek heeft alles om een bestseller te zijn, en dat is het dan ook. Vlot geschreven, vol interessante wetenswaardigheden, en over een groots nieuw thema in het psychologisch begrip van onszelf: dat er onder ons bewuste nog een laag zit, het 'adaptieve onbewuste' dat net zo goed aan het denken en aan het rekenen is — niet het amorfe onbewuste van Freud, maar een evolutionair adaptief systeem waar wij mensen van alles meedoen. (Over datzelfde onderwerp ging het boek Het slimme onbewuste van Ap Dijksterhuis, dat ik een aantal jaar geleden las.)

Ik heb Blink dan ook heus met plezier en interesse en hoe heten die dingen allemaal gelezen, nadat ik het van de plank van mijn vakantieadres had gevist. Maar er knaagde ook iets: deze stroming in de psychologie weerspiegelt iets te goed de tijdsgeest, en wel iets wat me eigenlijk niet bevalt in onze tijd. En dat is de afkeer van het beschouwelijke, vooral ook onder wetenschappers. Wetenschap wordt steeds meer en steeds vaker een soort econometrie: het verzamelen van gigantische hoeveelheden data om daar dan datamining op te plegen, om zo patronen te herkennen (daarover heb ik geschreven in mijn stukjes over de boeken Freakonomics en Superfreakonomics). Gladwell beschrijft bijvoorbeeld degene die grote bergen diagnostische gegevens over mensen met hartklachten heeft doorgewerkt en uiteindelijk tot een algoritme is gekomen om te bepalen of iemand wel of niet gevaar loopt op een hartaanval.

Zoiets is natuurlijk prachtig, iedere hartaanval minder is mooi meegenomen. Maar tegelijkertijd gaat dat gepaard met een verminderde interesse in het begrip, in de vorming van een mooie theorie die een en ander kan verklaren. Als we een correlatie hebben gevonden tussen miljoenen gegevens, wie maalt er dan nog om begrip? Gladwell haalt dan ook een aantal keer uit naar mensen die proberen om te begrijpen, zoals de laboratoriumlui van Coca Cola die in de jaren tachtig dachten dat ze een nieuwe smaak Coke moesten maken om de strijd met Pepsi te kunnen aangaan. Gladwell lacht die mensen nu uit, maar tegelijkertijd is er eigenlijk niemand die nu weet waarom Pepsi in de jaren tachtig zo'n opmars maakte, en waarom dat op zeker moment ook weer gestuit werd. Dat volgt namelijk niet onmiddellijk uit de data, daarover zou je moeten nadenken.

Uit die manier van denken komt volgens mij de belangstelling voor dat slimme onbewuste voort. Dat werkt namelijk op dezelfde manier als deze onderzoekers: het denkt niet echt na, in de zin dat het analyses maakt die toetsbaar zijn, maar zeeft meer uit de enorme datastroom die ons constant omringt de gegevens die van belang zijn om daar correlaties in te vinden.

Ik wil daarmee niet zeggen dat dit onbewuste niet bestaat: natuurlijk zijn deze onderzoekers iets op het spoor. Maar tegelijkertijd lijkt het écht interessante deel van het brein mij toch het bewuste. Net zoals de écht interessante wetenschap op zoek gaat naar de verklarende theorie.

Reacties

Populaire berichten van deze blog

Remco Campert. Compact. Amsterdam: Van Oorschot, 2016.

Nu Simon Carmiggelt, Annie M.G. Schmidt en Margo Minco aan de beurt waren geweest, mocht Remco Campert niet ontbreken in de serie Gedundrukt van Van Oorschot, waarin ieder jaar kennelijk een 'meester van de korte baan' wordt geëerd.

Helaas is de selectie, op verzoek van Campert gemaakt door zijn biograaf Mirjam van Hengel, nogal braaf uitgevallen. In de drie afdelingen, met gedichten, verhalen en columns, overheerst een licht melancholische toon en wordt vooral veel autobiografisch of quasi-autobiografisch teruggekeken op des schrijvers jonge jaren. (Althans, er gaat nogal veel over die jonge jaren. In technische zin wordt er natuurlijk niet altijd teruggekeken, omdat sommig werk in die jonge jaren geschreven is.) Er zijn verhaaltjes en gedichtjes over de kindertijd, over de jonge jaren, als jonge student.

Misschien is het omdat Van Hengel met haar onderzoek voor haar eigen boek vooral die periode heeft afgedekt en dus dat deel van het oeuvre goed kent, maar mij ging het op ze…

A.F.Th. van der Heijden. Advocaat van de hanen. Querido, 2014 (1990).

Omdat ik deze zomer intensief Van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach volgde, las ik parallel daaraan ook sommig ouder werk terug: vaak slechts voor een deel, omdat ik me iets herinnerde bij het lezen van het feuilleton, maar sommige boeken heb ik uiteindelijk voor een zo groot deel nagelezen dat ze uiteindelijk ook wel in dit logboekje terecht zullen komen.

Advocaat van de hanen is waarschijnlijk Van der Heijdens meestgelezen boek, omdat het relatief zelfstandig staat van de rest van de cyclus én omdat het ongeveer de structuur heeft van een thriller. Het is allemaal relatief: er wordt eigenlijk onderhuids behoorlijk veel verwezen naar de rest van Van der Heijdens werk, en voor een thriller is het nu ook weer niet zo heel spannend. Hoe de betrokkenheid van Ernst Quispel bij de moord op Kiliaan Noppen precies is, is weliswaar in het begin niet heel erg duidelijk, maar ook geen groot mysterie; en de onthulling van wie nu precies de echte moordenaar is, komt als een so…

Nick Hornby. Funny Girl. Penguin, 2015.

Nick Hornby leeft in een fijne wereld, die uit twee kanten bestaat. Aan de ene kant is er competent uitgevoerd werk. Aan de andere kant bestaat er pretentieloos, maar daarom niet minder competent uitgevoerd vermaak.

Het is een wereld van romantische komedie, zij het dat die komedie ook nog best 30 jaar door kan gaan en dan nog altijd niet verzuurt. Het is een wereld waarin je af en toe geniet van een voetbalwedstrijd en dan weer van een goed boek. Het is een wereld waarin je niet eens heel veel moeite hoeft te doen om mooie, door veel mensen gemaakte dingen hoeft te maken, omdat het je eigenlijk allemaal aan komt waaien.

Het is in dit boek de wereld van Barbara uit Blackpool die aan het begin van de roman – die zich afspeelt in de jaren zestig – wegloopt als ze tot Miss Blackpool verkozen wordt en denkt dat er iets beters op haar wacht en die dan binnen korte tijd inderdaad haar eigen sitcom krijgt op de BBC. Die moeiteloos vervolgens miljoenen kijkers aan zich bindt.

Veel spanning zi…