Doorgaan naar hoofdcontent

Yann Martel. Beatrice and Virgil. London: Spiegel &: Grau, 2010.

Yann Martel. Beatrice and Virgil Hoe beschrijf je een peer voor iemand die nog nooit een peer gezien, geroken of geproefd heeft? Hoe moeten een aapje en een ezel praten over de verschrikkingen van dood en verderf? Als je jezelf zou kunnen redden door frisse lucht in te ademen door op het hoofdje van je dode dochter te gaan staan? Dat zijn enkele van de vragen die gesteld worden in Yann Martels nieuwe roman Beatrice and Virgil.

Beatrice and Virgil gaat over een schrijver die ooit een succesvolle roman heeft geschreven en nu mislukt is in een project dat zou moeten gaan over de Holocaust. Volgens die schrijver, Henry, moet die verschrikkelijke gebeurtenis meer verwerkt worden in fictie. Het pure feitelijke verhaal is inmiddels verteld. Schrijvers hebben de taak om het steeds opnieuw nieuw leven in te blazen, met fictie. Henry's boek hierover mislukt echter (het wordt door de redacteuren net zo afgemaakt als Beatrice and Virgil zelf door de recensenten), en Henry begint een nieuw leven in een andere stad. Daar komt hij in contact met een preparateur van opgezette dieren, die een absurdistisch toneelstuk heeft geschreven over het aapje Virgil en de ezel Beatrice, die eindeloos proberen woorden te vinden voor de verschrikkingen die hen zijn overkomen.

Deze roman heeft onder de recensenten en boekbloggers een storm van aggressie en woede en minachting doen opgaan (zie bijvoorbeeld hier en hier). Beatrice and Virgil zou volkomen mislukt zijn, een klein ideetje uitgesmeerd over toch nog te veel pagina's, een krachteloos boek vol overbodigs dat bovendien de Holocaust trivialiseert door het te laten vertellen door een aapje en een ezel.

En misschien is Beatrice and Virgil inderdaad een mislukt boek, er gebeuren een aantal dingen in die moeilijk te plaatsen zijn (uitvoerig wordt bijvoorbeeld beschreven hoe Henry een bijbaantje zoekt in een chocoladewinkel) en ook allerlei literaire verwijzingen lijken nogal gratuit - alleen al die van Beatrice en Virgil, want voor zover ik kan zien speelt Dante verder nauwelijks een rol.

Toch vind ik die storm onterecht. En dat niet alleen omdat die Martel me zo'n sympathieke persoon lijkt, bijvoorbeeld vanwege zijn website What is Stephen Harper Reading: iedere twee weken stuurt hij de Canadese premier (iemand met een charme die ongeveer het midden houdt tussen die van Balkenende en die van Wilders) een mooi boek met een aanbeveling. Ook Beatrice and Virgil zelf lijkt me in ieder geval geschreven uit edele en soortgelijke motieven: Martel gelooft hartstochtelijk in het belang van verhalen – ook Life of Pi ging daar natuurlijk over. Dit verhaal probeert het uiterste wat van een verhaal verlangd kan worden – de Holocaust op een nieuwe manier te vangen – en als het mislukt, mislukt het in glorie. Of het mislukt is, moeten we bovendien nog maar even afwachten: dit boek is misschien te vreemd, te nieuw, om onmiddellijk te kunnen plaatsen.

Bovendien zijn sommige passages ronduit prachtig: de poging tot een beschrijving van een peer, bijvoorbeeld, hoe raar dat ook klinkt. Of het essay over het prepareren van dieren dat ergens in het midden is opgenomen. Maar vooral de lijst met gruwelijke raadsels - waarover dat van het hoofdje van je dochter - aan het eind, dat is nauwelijks nog fictie, maar het brengt de gruwelen wel degelijk weer even dichterbij.

Reacties

Populaire berichten van deze blog

Remco Campert. Compact. Amsterdam: Van Oorschot, 2016.

Nu Simon Carmiggelt, Annie M.G. Schmidt en Margo Minco aan de beurt waren geweest, mocht Remco Campert niet ontbreken in de serie Gedundrukt van Van Oorschot, waarin ieder jaar kennelijk een 'meester van de korte baan' wordt geëerd.

Helaas is de selectie, op verzoek van Campert gemaakt door zijn biograaf Mirjam van Hengel, nogal braaf uitgevallen. In de drie afdelingen, met gedichten, verhalen en columns, overheerst een licht melancholische toon en wordt vooral veel autobiografisch of quasi-autobiografisch teruggekeken op des schrijvers jonge jaren. (Althans, er gaat nogal veel over die jonge jaren. In technische zin wordt er natuurlijk niet altijd teruggekeken, omdat sommig werk in die jonge jaren geschreven is.) Er zijn verhaaltjes en gedichtjes over de kindertijd, over de jonge jaren, als jonge student.

Misschien is het omdat Van Hengel met haar onderzoek voor haar eigen boek vooral die periode heeft afgedekt en dus dat deel van het oeuvre goed kent, maar mij ging het op ze…

A.F.Th. van der Heijden. Advocaat van de hanen. Querido, 2014 (1990).

Omdat ik deze zomer intensief Van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach volgde, las ik parallel daaraan ook sommig ouder werk terug: vaak slechts voor een deel, omdat ik me iets herinnerde bij het lezen van het feuilleton, maar sommige boeken heb ik uiteindelijk voor een zo groot deel nagelezen dat ze uiteindelijk ook wel in dit logboekje terecht zullen komen.

Advocaat van de hanen is waarschijnlijk Van der Heijdens meestgelezen boek, omdat het relatief zelfstandig staat van de rest van de cyclus én omdat het ongeveer de structuur heeft van een thriller. Het is allemaal relatief: er wordt eigenlijk onderhuids behoorlijk veel verwezen naar de rest van Van der Heijdens werk, en voor een thriller is het nu ook weer niet zo heel spannend. Hoe de betrokkenheid van Ernst Quispel bij de moord op Kiliaan Noppen precies is, is weliswaar in het begin niet heel erg duidelijk, maar ook geen groot mysterie; en de onthulling van wie nu precies de echte moordenaar is, komt als een so…

Nick Hornby. Funny Girl. Penguin, 2015.

Nick Hornby leeft in een fijne wereld, die uit twee kanten bestaat. Aan de ene kant is er competent uitgevoerd werk. Aan de andere kant bestaat er pretentieloos, maar daarom niet minder competent uitgevoerd vermaak.

Het is een wereld van romantische komedie, zij het dat die komedie ook nog best 30 jaar door kan gaan en dan nog altijd niet verzuurt. Het is een wereld waarin je af en toe geniet van een voetbalwedstrijd en dan weer van een goed boek. Het is een wereld waarin je niet eens heel veel moeite hoeft te doen om mooie, door veel mensen gemaakte dingen hoeft te maken, omdat het je eigenlijk allemaal aan komt waaien.

Het is in dit boek de wereld van Barbara uit Blackpool die aan het begin van de roman – die zich afspeelt in de jaren zestig – wegloopt als ze tot Miss Blackpool verkozen wordt en denkt dat er iets beters op haar wacht en die dan binnen korte tijd inderdaad haar eigen sitcom krijgt op de BBC. Die moeiteloos vervolgens miljoenen kijkers aan zich bindt.

Veel spanning zi…