Doorgaan naar hoofdcontent

William Shakespeare. The Merchant of Venice. Gutenberg, 2000 (1596/7).

William Shakespeare. The Merchant of Venice Nadat ik eerder deze week de recente Engelse roman The Finkler Question las, die onder andere over het antisemitisme gaat, besloot ik gisteren dan ook The Merchant of Venice te lezen. Ik heb hem ooit in de verfilming met Al Pacino gezien – als je nu 'merchant of venice' intikt bij Google Images, blijken de eerste tientallen plaatjes van die film genomen.

De manier waarop ik het stuk lees, is misschien beïnvloed door die film. De interpretatie ervan – Shylock wordt pyschologische, en tegen zijn eigen belang in, gedwongen tot zijn op het eerste gezicht extreem wettische gedrag door alle vernederingen die hem misschien al zijn leven lang zijn aangedaan – past ook bij een moderne visie op Shakespeare als een verfijnde duider van de menselijke ziel. Zelfs een veel ergere schurk als Richard III kan nog begrepen worden als iemand die door zijn outsiderschap gedwongen wordt tot zijn daden.

Ik ben ook een kind van mijn tijd en kan het stuk ook als ik het zelfstandig lees niet anders zien. Het legt een van de wortels van de tragedie van het antisemitisme bloot: het maakt dat sommige Joden zich ertegen verzetten en zich daarbij zelf extreem gaan gedragen. Hetgeen dan weer het antisemitisme voedt.

Het stuk gaat bovendien over nog heel veel meer. Een heel duidelijke laag is 'al ziet men de lui, men kent ze niet'. De minnaars van Portia moeten kiezen tussen een loden, zilveren of gouden kistje om haar hand te winnen – en de juiste keuze is natuurlijk het loden kistje. Portia zelf doet zich later voor als jonge man, zoals ook Jessica, de dochter van Shylock, dat eerder heeft gedaan om uit haar vaders huis te ontsnappen.

Op het internet gaan ook antisemitische interpretaties van Shylock rond. Een van de eerste vindplaatsen op Google gaat zelfs naar zo'n interpretatie. Over de film met Pacino: "This fractured fairy tale of a movie repeats the standard, childish Judaic conceit, that if a Judaic behaves in an evil fashion it is only a reaction to persecution. (...) When Rabbi Shimon ben Yohai taught that, "Even the best of the gentiles should all be killed," his warrant for genocide was explained away as "rage over Roman persecution."

Het is wonderlijk, zoveel haat. Natuurlijk is het stuk (of de film) op geen enkele manier te reconstrueren als het goed praten van slecht gedrag. Het is volgens mij voor iedere lezer en iedere kijker volkomen duidelijk dat Shylock er in zijn eigen belang beter aan had gedaan niet zo wraakzuchtig te zijn – maar hij kon niet anders.

Het citaat van Ben Yohai doet natuurlijk denken aan de manier waarop sommigen uit de Koran citeren. Ik heb me tijdens het lezen af en toe een versie voorgesteld waarin Shylock een moslim was. Dat zou misschien de strekking van het stuk nog duidelijker maken, want moslims zijn in onze huidige tijd toch nog net iets zichtbaarder dan Joden (bovendien zijn de bezwaren tegen joden in de Merchant als ik het goed zie, vooral van religieuze aard: als Shylock zich maar bekeert, is alles weer goed.) Dat mag zo zijn. Maar eigenlijk is de Merchant of Venice in de oorspronkelijke versie al bijtend en moeilijk en pijnlijk genoeg.

Reacties

Populaire berichten van deze blog

Remco Campert. Compact. Amsterdam: Van Oorschot, 2016.

Nu Simon Carmiggelt, Annie M.G. Schmidt en Margo Minco aan de beurt waren geweest, mocht Remco Campert niet ontbreken in de serie Gedundrukt van Van Oorschot, waarin ieder jaar kennelijk een 'meester van de korte baan' wordt geëerd.

Helaas is de selectie, op verzoek van Campert gemaakt door zijn biograaf Mirjam van Hengel, nogal braaf uitgevallen. In de drie afdelingen, met gedichten, verhalen en columns, overheerst een licht melancholische toon en wordt vooral veel autobiografisch of quasi-autobiografisch teruggekeken op des schrijvers jonge jaren. (Althans, er gaat nogal veel over die jonge jaren. In technische zin wordt er natuurlijk niet altijd teruggekeken, omdat sommig werk in die jonge jaren geschreven is.) Er zijn verhaaltjes en gedichtjes over de kindertijd, over de jonge jaren, als jonge student.

Misschien is het omdat Van Hengel met haar onderzoek voor haar eigen boek vooral die periode heeft afgedekt en dus dat deel van het oeuvre goed kent, maar mij ging het op ze…

A.F.Th. van der Heijden. Advocaat van de hanen. Querido, 2014 (1990).

Omdat ik deze zomer intensief Van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach volgde, las ik parallel daaraan ook sommig ouder werk terug: vaak slechts voor een deel, omdat ik me iets herinnerde bij het lezen van het feuilleton, maar sommige boeken heb ik uiteindelijk voor een zo groot deel nagelezen dat ze uiteindelijk ook wel in dit logboekje terecht zullen komen.

Advocaat van de hanen is waarschijnlijk Van der Heijdens meestgelezen boek, omdat het relatief zelfstandig staat van de rest van de cyclus én omdat het ongeveer de structuur heeft van een thriller. Het is allemaal relatief: er wordt eigenlijk onderhuids behoorlijk veel verwezen naar de rest van Van der Heijdens werk, en voor een thriller is het nu ook weer niet zo heel spannend. Hoe de betrokkenheid van Ernst Quispel bij de moord op Kiliaan Noppen precies is, is weliswaar in het begin niet heel erg duidelijk, maar ook geen groot mysterie; en de onthulling van wie nu precies de echte moordenaar is, komt als een so…

Nick Hornby. Funny Girl. Penguin, 2015.

Nick Hornby leeft in een fijne wereld, die uit twee kanten bestaat. Aan de ene kant is er competent uitgevoerd werk. Aan de andere kant bestaat er pretentieloos, maar daarom niet minder competent uitgevoerd vermaak.

Het is een wereld van romantische komedie, zij het dat die komedie ook nog best 30 jaar door kan gaan en dan nog altijd niet verzuurt. Het is een wereld waarin je af en toe geniet van een voetbalwedstrijd en dan weer van een goed boek. Het is een wereld waarin je niet eens heel veel moeite hoeft te doen om mooie, door veel mensen gemaakte dingen hoeft te maken, omdat het je eigenlijk allemaal aan komt waaien.

Het is in dit boek de wereld van Barbara uit Blackpool die aan het begin van de roman – die zich afspeelt in de jaren zestig – wegloopt als ze tot Miss Blackpool verkozen wordt en denkt dat er iets beters op haar wacht en die dan binnen korte tijd inderdaad haar eigen sitcom krijgt op de BBC. Die moeiteloos vervolgens miljoenen kijkers aan zich bindt.

Veel spanning zi…