Doorgaan naar hoofdcontent

A.F.Th. van der Heijden. Tonio. Een requiemroman. Amsterdam: De Bezige Bij, 2011


A.F.Th. van der Heijden. Tonio. Een requiemromanZo'n drieëntwintig jaar geleden vond ik A. F. Th. van der Heijden de belangrijkste schrijver van Nederland. Ik herinner me dat ik ieder deel uit de reeks De tandeloze tijd bijna onmiddelijk kocht en liefst binnen een dag uitlas, liggend op het slaapbankje in mijn studentenkamer. 

De laatste jaren was ik Van der Heijden een beetje uit het oog verloren. Zo'n drieëntwintig jaar geleden is het dat Van der Heijden een zoon kreeg, die hij Tonio noemde. Vorig jaar kwam Tonio ineens bij een ongeluk in Amsterdam om het leven. Zijn vader schreef er een ongelooflijk verdrietig boek over, dat onlangs verscheen, dat ik onmiddellijk heb gekocht en in iets meer dan een dag heb uitgelezen. 

Nog nooit heb ik gevoeld wat het betekent om iemand van wie je intens houdt te moeten missen omdat hij uit het leven is weggerukt. Dat gemis, dat voortdurende gemis, dat gemis waarvan je telkens het idee hebt dat het nu pas tot je doordringt, dat gemis dat je niet eens niet meer zou willen voelen, dat dringt in dit boek ineens tot je door.

Tegelijkertijd is het boek ook meer dan een klaaglied. Het wil ook een roman zijn. Het voelt een beetje vreemd om erover na te denken als over een roman, omdat het zo onmiskenbaar autobiografisch is en zelfs zo vlak na de gebeurtenissen verschijnt. Maar toch: mij valt bijvoorbeeld op hoe de verteller zijn hele leven de literatuur probeert in te trekken. Dat begint bij de naamgeving (naar Tonio Kröger) en eindigt bij de foto die de ouders bij de rouwbrief rondsturen en die ook het omslag van het boek siert: Tonio verkleed als Oscar Wilde. Tussendoor wordt ook een aantal keer verteld hoe sierlijk Tonio sprak en hoe de vader heeft geprobeerd samen met zijn zoon een boek te schrijven. Tegelijkertijd krijg je het uit het boek het idee dat Tonio zelf niet veel met de literatuur ophad, hij zegt dat zelf ergens expliciet en het enige wat hij leest in de herinnering van de schei er is Donald Duck - al wordt daar wel uitdrukkelijk bij vermeld dat ook de tekstballonnen gelezen werden. Zelfs dat portret als Oscar Wilde was niet Tonio's eigen idee, maar een opdracht van school.

Een valse gedachte: na zijn dood heeft de jongen er niets meer over te zeggen en treedt hij alsnog de verafschuwde Nederlandse literatuur in. 

Maar dat is dan wel prachtige literatuur, en zelfs een waar aan het eind nog wat hoop gloort. In het boek zelf, als de ouders besluiten om nog heel oud te worden om zo de herinnering aan hun zoon levend te houden. Maar vooral als de roman eigenlijk al is afgelopen en er op de laatste bladzijden van het boek een lijst met alle eerdere boeken van Van der Heijden staat afgedrukt. Onderaan die lijst prijken twee titels 'in voorbereiding'. De schrijver schrijft door. Ik zal die volgende boeken ook weer kopen en verslinden.

Reacties

Populaire posts van deze blog

A.F.Th. van der Heijden. Advocaat van de hanen. Querido, 2014 (1990).

Omdat ik deze zomer intensief Van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach volgde, las ik parallel daaraan ook sommig ouder werk terug: vaak slechts voor een deel, omdat ik me iets herinnerde bij het lezen van het feuilleton, maar sommige boeken heb ik uiteindelijk voor een zo groot deel nagelezen dat ze uiteindelijk ook wel in dit logboekje terecht zullen komen.

Advocaat van de hanen is waarschijnlijk Van der Heijdens meestgelezen boek, omdat het relatief zelfstandig staat van de rest van de cyclus én omdat het ongeveer de structuur heeft van een thriller. Het is allemaal relatief: er wordt eigenlijk onderhuids behoorlijk veel verwezen naar de rest van Van der Heijdens werk, en voor een thriller is het nu ook weer niet zo heel spannend. Hoe de betrokkenheid van Ernst Quispel bij de moord op Kiliaan Noppen precies is, is weliswaar in het begin niet heel erg duidelijk, maar ook geen groot mysterie; en de onthulling van wie nu precies de echte moordenaar is, komt als een so…

Remco Campert. Compact. Amsterdam: Van Oorschot, 2016.

Nu Simon Carmiggelt, Annie M.G. Schmidt en Margo Minco aan de beurt waren geweest, mocht Remco Campert niet ontbreken in de serie Gedundrukt van Van Oorschot, waarin ieder jaar kennelijk een 'meester van de korte baan' wordt geëerd.

Helaas is de selectie, op verzoek van Campert gemaakt door zijn biograaf Mirjam van Hengel, nogal braaf uitgevallen. In de drie afdelingen, met gedichten, verhalen en columns, overheerst een licht melancholische toon en wordt vooral veel autobiografisch of quasi-autobiografisch teruggekeken op des schrijvers jonge jaren. (Althans, er gaat nogal veel over die jonge jaren. In technische zin wordt er natuurlijk niet altijd teruggekeken, omdat sommig werk in die jonge jaren geschreven is.) Er zijn verhaaltjes en gedichtjes over de kindertijd, over de jonge jaren, als jonge student.

Misschien is het omdat Van Hengel met haar onderzoek voor haar eigen boek vooral die periode heeft afgedekt en dus dat deel van het oeuvre goed kent, maar mij ging het op ze…

Leïla Slimani. Chanson douce. Paris: Gallimard, 2015

Gaan Parijse romans de afgelopen decennia inderdaad allemaal over eenzaamheid? Over mensen die verloren lopen in de grote stad? Die langzaam maar zeker in hun eigen wereldje geraken, omringd door miljoenen anderen?

Dan heeft Leïla Slimani dé Franse roman geschreven, een van de mooiste die er in ieder geval in de afgelopen tijd verschenen is. Chanson douce begint met de gevolgen van een vreselijke moordpartij, waarna de spanning zich in 200 pagina's gaandeweg opbouwt. We volgen een echtpaar, Myriam en Paul, die een kinderjuffrouw in dienst nemen als Myriam aan haar juridische carrière wil bouwen. De kinderjuffrouw (of oppas, hoe noem je dat, nounou), Louise, blijkt perfect: ze maakt het huis perfect schoon en de kinderen zijn dol op haar. Myriam en Paul nemen haar zelfs mee op vakantie, naar Griekenland.

Het zijn de ingrediënten voor een horrorverhaal, zij het dat de ware horror meteen komt. Ik neem ook aan dat je hier een succesvolle film van kunt maken, want er gebeurt van alles …