Doorgaan naar hoofdcontent

Nagib Machfus. Die Kinder unseres Viertels. Zürich: Unionsverlag, 2006 (1959).

Nagib Machfus. Die Kinder unseres Viertels
Vertaling: Doris Kilias
Er is een wijk in Egypte waar iemand het leven van Adam, heeft geleefd, en anderen dat van Abel, van Mozes, van Jezus en van Mohammed. Dat waren allemaal goede mensen, die hun best deden om gerechtigheid te brengen voor hun wijk, maar na hun vaak gewelddadige dood werd die intentie snel vergeten. De zangers zingen nog wel over hun goedheid, maar dat zorgt er eigenlijk vooral voor dat de verdeeldheid nog groter geworden is. De laatste grote man in deze wijk, Arafa, doodde Gabalawi, de godgelijke oervader, en bracht wetenschap, met alle belofte en alle nare militaire toepassingen. Ook hij wordt gedood, maar er blijft toch hoop — de misschien wel ijdele hoop dat de verlichting die hij bracht uiteindelijk een einde kan maken aan de eindeloze spiraal van geweld en de mensen eindelijk broeders kan maken, en echte kinderen van Gabalawi.
De kinderen van Gabalawi is het beroemdste boek van de Egyptische Nobelprijswinnaar Naguib Mahfouz. Allerwegen wordt geroepen om een humanistische islam; dat laat zien dat Mahfouz niet allerwegen gelezen wordt. Dit boek is duidelijk geschreven door een moslim, en er zijn weinig boeken die menselijker zijn.
Het is een menselijk boek omdat het niet gaat over onaanraakbare grootheden, maar over gewone mensen in een Egyptische wijk. Geen enkele profeet blijkt zelf boven alle kritiek verheven, zelfs Gabalawi niet: waarom laat hij zoveel onrecht bestaan, terwijl één woord van hem genoeg zou zijn om aan alle problemen een einde te maken? Het is een menselijk boek omdat het vooral oproept tot menselijke waardigheid: tot voortdurend streven naar rechtvaardigheid, en liefde, en kennis. Uiteindelijk gaat het boek minder over godsdienst, en vooral over de menselijke samenleving. Het is een menselijk boek omdat er tragische momenten in zitten en vooral ook veel humoristische.
Ik weet ook maar bitter weinig over de islam, dat heb ik ook wel geleerd. De hoofdstukken over de Egyptische Mozes en Jezus kon ik veel gemakkelijker volgen dan die over Mohammed — over zijn leven wist ik veel te weinig, en nu nog steeds niet veel meer dan ik te weten ben gekomen uit de vergelijking van Mahfouz' verhaal met het artikel over hem in de Wikipedia. Dat kan natuurlijk niet zo — binnenkort toch maar eens een echte biografie over de man lezen.
Helaas leven we ook nog in een wereld waarin Mahfouz een aanslag op zijn leven maar tenauwernood overleefde, omdat hij een vijand van de islam zou zijn. Ik weet niets over de islam, maar ik geloof niet dat Mahfouz zijn eigen godsdienst haatte. De minachting en de afkeer in dit boek zijn gericht op heel andere aspecten van het menszijn: de hebzucht, het geroddel in de hasjhonken, en het onvermogen van de mensen om te leren van hun bloedige geschiedenis.

Reacties

kaylihi zei…
Erg leuk om eens te lezen dat iemand ook Duits talige boeken leest. Ik heb soms het gevoel dat ik een van de weinige Nederlanders ben, die ook weleens een Duits boek uit de boekenkast pakt.

Populaire posts van deze blog

A.F.Th. van der Heijden. Advocaat van de hanen. Querido, 2014 (1990).

Omdat ik deze zomer intensief Van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach volgde, las ik parallel daaraan ook sommig ouder werk terug: vaak slechts voor een deel, omdat ik me iets herinnerde bij het lezen van het feuilleton, maar sommige boeken heb ik uiteindelijk voor een zo groot deel nagelezen dat ze uiteindelijk ook wel in dit logboekje terecht zullen komen.

Advocaat van de hanen is waarschijnlijk Van der Heijdens meestgelezen boek, omdat het relatief zelfstandig staat van de rest van de cyclus én omdat het ongeveer de structuur heeft van een thriller. Het is allemaal relatief: er wordt eigenlijk onderhuids behoorlijk veel verwezen naar de rest van Van der Heijdens werk, en voor een thriller is het nu ook weer niet zo heel spannend. Hoe de betrokkenheid van Ernst Quispel bij de moord op Kiliaan Noppen precies is, is weliswaar in het begin niet heel erg duidelijk, maar ook geen groot mysterie; en de onthulling van wie nu precies de echte moordenaar is, komt als een so…

Remco Campert. Compact. Amsterdam: Van Oorschot, 2016.

Nu Simon Carmiggelt, Annie M.G. Schmidt en Margo Minco aan de beurt waren geweest, mocht Remco Campert niet ontbreken in de serie Gedundrukt van Van Oorschot, waarin ieder jaar kennelijk een 'meester van de korte baan' wordt geëerd.

Helaas is de selectie, op verzoek van Campert gemaakt door zijn biograaf Mirjam van Hengel, nogal braaf uitgevallen. In de drie afdelingen, met gedichten, verhalen en columns, overheerst een licht melancholische toon en wordt vooral veel autobiografisch of quasi-autobiografisch teruggekeken op des schrijvers jonge jaren. (Althans, er gaat nogal veel over die jonge jaren. In technische zin wordt er natuurlijk niet altijd teruggekeken, omdat sommig werk in die jonge jaren geschreven is.) Er zijn verhaaltjes en gedichtjes over de kindertijd, over de jonge jaren, als jonge student.

Misschien is het omdat Van Hengel met haar onderzoek voor haar eigen boek vooral die periode heeft afgedekt en dus dat deel van het oeuvre goed kent, maar mij ging het op ze…

Leïla Slimani. Chanson douce. Paris: Gallimard, 2015

Gaan Parijse romans de afgelopen decennia inderdaad allemaal over eenzaamheid? Over mensen die verloren lopen in de grote stad? Die langzaam maar zeker in hun eigen wereldje geraken, omringd door miljoenen anderen?

Dan heeft Leïla Slimani dé Franse roman geschreven, een van de mooiste die er in ieder geval in de afgelopen tijd verschenen is. Chanson douce begint met de gevolgen van een vreselijke moordpartij, waarna de spanning zich in 200 pagina's gaandeweg opbouwt. We volgen een echtpaar, Myriam en Paul, die een kinderjuffrouw in dienst nemen als Myriam aan haar juridische carrière wil bouwen. De kinderjuffrouw (of oppas, hoe noem je dat, nounou), Louise, blijkt perfect: ze maakt het huis perfect schoon en de kinderen zijn dol op haar. Myriam en Paul nemen haar zelfs mee op vakantie, naar Griekenland.

Het zijn de ingrediënten voor een horrorverhaal, zij het dat de ware horror meteen komt. Ik neem ook aan dat je hier een succesvolle film van kunt maken, want er gebeurt van alles …