Doorgaan naar hoofdcontent

Nagib Machfus. Die Kinder unseres Viertels. Zürich: Unionsverlag, 2006 (1959).

Nagib Machfus. Die Kinder unseres Viertels
Vertaling: Doris Kilias
Er is een wijk in Egypte waar iemand het leven van Adam, heeft geleefd, en anderen dat van Abel, van Mozes, van Jezus en van Mohammed. Dat waren allemaal goede mensen, die hun best deden om gerechtigheid te brengen voor hun wijk, maar na hun vaak gewelddadige dood werd die intentie snel vergeten. De zangers zingen nog wel over hun goedheid, maar dat zorgt er eigenlijk vooral voor dat de verdeeldheid nog groter geworden is. De laatste grote man in deze wijk, Arafa, doodde Gabalawi, de godgelijke oervader, en bracht wetenschap, met alle belofte en alle nare militaire toepassingen. Ook hij wordt gedood, maar er blijft toch hoop — de misschien wel ijdele hoop dat de verlichting die hij bracht uiteindelijk een einde kan maken aan de eindeloze spiraal van geweld en de mensen eindelijk broeders kan maken, en echte kinderen van Gabalawi.
De kinderen van Gabalawi is het beroemdste boek van de Egyptische Nobelprijswinnaar Naguib Mahfouz. Allerwegen wordt geroepen om een humanistische islam; dat laat zien dat Mahfouz niet allerwegen gelezen wordt. Dit boek is duidelijk geschreven door een moslim, en er zijn weinig boeken die menselijker zijn.
Het is een menselijk boek omdat het niet gaat over onaanraakbare grootheden, maar over gewone mensen in een Egyptische wijk. Geen enkele profeet blijkt zelf boven alle kritiek verheven, zelfs Gabalawi niet: waarom laat hij zoveel onrecht bestaan, terwijl één woord van hem genoeg zou zijn om aan alle problemen een einde te maken? Het is een menselijk boek omdat het vooral oproept tot menselijke waardigheid: tot voortdurend streven naar rechtvaardigheid, en liefde, en kennis. Uiteindelijk gaat het boek minder over godsdienst, en vooral over de menselijke samenleving. Het is een menselijk boek omdat er tragische momenten in zitten en vooral ook veel humoristische.
Ik weet ook maar bitter weinig over de islam, dat heb ik ook wel geleerd. De hoofdstukken over de Egyptische Mozes en Jezus kon ik veel gemakkelijker volgen dan die over Mohammed — over zijn leven wist ik veel te weinig, en nu nog steeds niet veel meer dan ik te weten ben gekomen uit de vergelijking van Mahfouz' verhaal met het artikel over hem in de Wikipedia. Dat kan natuurlijk niet zo — binnenkort toch maar eens een echte biografie over de man lezen.
Helaas leven we ook nog in een wereld waarin Mahfouz een aanslag op zijn leven maar tenauwernood overleefde, omdat hij een vijand van de islam zou zijn. Ik weet niets over de islam, maar ik geloof niet dat Mahfouz zijn eigen godsdienst haatte. De minachting en de afkeer in dit boek zijn gericht op heel andere aspecten van het menszijn: de hebzucht, het geroddel in de hasjhonken, en het onvermogen van de mensen om te leren van hun bloedige geschiedenis.

Reacties

kaylihi zei…
Erg leuk om eens te lezen dat iemand ook Duits talige boeken leest. Ik heb soms het gevoel dat ik een van de weinige Nederlanders ben, die ook weleens een Duits boek uit de boekenkast pakt.

Populaire posts van deze blog

Willem Frederik Hermans. Het behouden huis. Amsterdam: De Bezige Bij, 2012 (1952).

Het behouden huis: het is oorlog, het is al heel lang oorlog, het is doodschieten of doodgeschoten worden. Dat alles is al meteen duidelijk vanaf de eerste bladzijde van deze roemruchte novelle van Willem Frederik Hermans. En zoals de dingen gaan: ik geloof dat ik alles gelezen heb van deze beroemde schrijver, maar deze beroemde novelle, misschien wel het beroemdste wat hij schreef, nou net niet.

Het is een aangrijpend verhaal, een verhaal dat je beklemt doordat het je ertoe verleidt net zo opportunistisch te denken als de soldaat die de hoofdpersoon is. Heel lang kun je dat voor jezelf verantwoorden doordat die soldaat duidelijk aan de goede kant is: hij heeft immers aan het begin van het verhaal al meteen een hele serie vluchtende Duitsers doodgeschoten. Aan het einde van het verhaal zijn de rollen omgedraaid en blijkt hij – blijk jij, blijk ik – medeplichtig aan gruwelijker misdaden dan de Duitsers in het verhaal begaan.

Wikipedia denkt op gezag van allerlei vooraanstaande critici d…

Aafke Romeijn. Concept M. Amsterdam: Arbeiderspers, 2018.

Hava leeft in een wereld die de onze is, maar dan nét een beetje verschoven. Het is geen 2018, maar 2020 en bovendien zijn er sinds de jaren 90 hier in Nederland een paar dingen net een beetje anders gelopen. Een politieke partij heeft bijna de absolute macht gekregen en een ziekte houdt het land ook al tijden in de greep: kleurloosheid. Er worden steeds meer kinderen geboren die lijden aan die ziekte, die de samenleving handen vol geld kost, omdat de kleurlozen voortdurend een heel duur kleurmiddel nodig hebben. Radicaal-rechtse jongeren willen daarom af van al die kleurlozen, die de samenleving ontwrichten.

Hava is één van hen én ze is zelf kleurloos.

Bij zo'n het-had-ook-zo-kunnen-gaan-verhaal doet zich altijd de vraag voor: waarom vertelt iemand dit? Waarom spiegelt iemand ons een wereld voor die lijkt op de onze, maar die net een beetje anders is? Waarom geen ongebreidelde fantasie, of juist een realistisch beeld, maar iets ertussen in? Je kunt het bijna niet lezen zonder au…

Pieter A.M. Seuren. Chomsky's Minimalism. Oxford: OUP, 2004.

Noam Chomsky, dat weet iedereen, is al decennialang een centrale figuur in de taalwetenschap. In het bijzonder de leer van de zinsbouw, de syntaxis, heeft hij heel belangrijk gemaakt en nog steeds is het binnen die syntaxis zo dat iedereen naar Chomsky kijkt: sommigen vol bewondering en anderen vol afschuw, maar iedereen kijkt. Iemand die zo vol afschuw kijkt is Pieter Seuren, inmiddels alweer geruimte tijd emeritus hoogleraar in Nijmegen. In 2004 schreef hij een soort pamflet tegen Chomsky en de laatste versie van diens theorie, het zogenoemde minimalisme. Seuren laat geen spaan heel van dat minimalisme van Chomsky: de theorie zit volkomen onlogisch in elkaar, vanuit wetenschapsfilosofisch oogpunt bekeken is het een warboel, er bestaan geen feiten die deze theorie wel kan verklaren maar andere niet, terwijl omgekeerd andere theorieën wel allerlei feiten kunnen verklaren waar het minimalisme niets mee kan, enz. Maar bovenal is het boek een persoonlijke aanval op Chomsky: de man is …