10.4.16

Tom Lanoye. Revue Lanoye. Fillipica (polemische replieken). Amsterdam: Prometheus, 2016.

In een van de stukken in dit boek verklaart Tom Lanoye dat Gerrit Komrij altijd een voorbeeld voor hem is geweest.

Verhip.

Ik geloof dat ik dat nog nooit had gezien, en misschien ook nooit zou hebben gezien wanneer Lanoye het zelf niet had onthuld. Maar nu hij het zelf had gezegd, zag ik ineens her en der Komrijaanse zinnen: 'Newspeak en satire, ze zijn nooit veraf in Engeland." En ook die titel, en vooral de ondertitel ("Fillipica (polemische replieken)"), klinken die niet ook een beetje als de dode meester?

Maar eerlijk gezegd lopen de verschillen toch wel in het oog. Waar Komrij ook in zijn politiek-maatschappelijke stukken toch vooral een krullendraaier was – laten we eerlijk zijn, je leest die stukken toch niet om hun diepe inzicht maar vooral om de geestige manier waarop hij deze of gene te kijk zet –, zijn Lanoyes stukken vaak helemaal niet zo polemisch, maar vaak redelijk doorwrochte beschouwingen.

Neem het stuk dat dit weekeinde ook in NRC Handelsblad verscheen, waarin hij het cordon sanitaire dat in de Vlaamse politiek al decennia bestaat rondom Vlaams Belang verdedigt tegen Nederlandse critici. Goed, er staan een paar geestige sneren in naar de noorderburen benevens wat andere kwinkslagen, maar het is alles bij elkaar toch vooral een zeer behartenswaardige analyse van de verschillen waarmee in Vlaanderen zelfs een nationalist als Bart De Wever begrijpt dat je nare partijtjes niet, nooit aan de macht moet laten, zelfs niet een klein beetje, en het Nederlandse gehannes dat er nu al tien jaar voor zorgt dat een groot deel van het politieke bedrijf draait rondom een fanatieke malloot. Hij draait het mes in het hart van de Nederlandse lezer drie keer om: wat staan jullie nu te doen alsof er met die PVV te discussiëren valtt? Hij doet dat in een briljante stijl. Maar hij doet meer dan Komrij: hij railleert niet, hij zegt iets werkelijks, hij geeft een echt en (in ieder geval voor mij) nieuw inzicht.


Paulien Cornelisse. De verwarde cavia. Eigen beheer, 2016.

"Eindelijk!", roept het omslag van dit boek uit. "Een boek over een cavia die op kantoor werkt!" En zo is het – de cavia's die verzot zijn op nietmachines en ontnieters waren tot nu toe ernstig ondervertegenwoordigd op de vaderlandse boekenmarkt.

Het is een goede samenvatting van dit boek, hoewel het over heel wat meer gaat. We leren de kantoorgenoten van de cavia kennen, vier echte kantoortypes (de IT'er op de rand van de burnout, de vrouw die ineens op de afdeling wordt gedumpt van Distributie). De (verwarde) cavia heeft het bovendien eerst het een en ander te stellen met een ex die haar de hele tijd op de hoogte blijft houden van zijn zieleroerselen tot hij ineens met een ander gaat trouwen. En ze (ze is een ze, toch?) ontmoet een medecommunicatiedeskundige, Enzo, die uiteindelijk zijn baan opgeeft om een goulashbus te beginnen, en die haar er uiteindelijk – spoiler alert – toe beweegt met hem door Europa te gaan toeren. 

Nee, eigenlijk doet het er natuurlijk niet toe waar het boek over gaat, of wat het verhaal is. Dit boek is geschreven voor de dialogen, of zelfs voor de losse zinnetjes. De verwarde cavia staat vol zinnetjes die je de hele dag om je heen hoort, maar nooit in een boek leest. En als ze er dan ineens staan, vraag je je ineens af hoe ze in elkaar zitten: 'Koffie iemand?' bijvoorbeeld. ('Iedereen koffie', is de volgende zin.)

Of zinnen als: "'Ruud is een lul, maar daar is hij uiteindelijk zelf het slachtoffer van.' Kim was op cursus geweest."

Cavia is als communicatiemedewerker (eigenlijk zit ze de hele dag te googelen op bizarre ziektes, maar af en toe gooit ze er een nieuwsbrief uit, je komt natuurlijk in het hele boek zelfs niet bij benadering te weten wat het bedrijf nu eigenlijk in de aanbieding heeft) natuurlijk heel blij als ze af en toe zelf zo'n zinnetje weet. "Ik pak dat op" zegt ze dan ineens en tot haar grote tevredenheid.

De verwarde cavia is zo een mengeling van Toon Tellegen en The Office, maar vooral, omdat het Paulien Cornelisse is, stiekem toch vooral een boek over taal.