Doorgaan naar hoofdcontent

Oscar Wilde. The Picture of Dorian Gray. Feedbooks, 2009 (1890).

Er bestaan weinig romans waarvan het voorwoord zo integraal deel uitmaakt als The Picture of Dorian Gray. Naar verluidt voegde Oscar Wilde dat voorwoord pas toe in een tweede, enigszins gekuiste editie, om een antwoord te geven op critici die de schrijver verweten een immoreel boek geschreven te hebben: "There is no such thing as a moral or an immoral book. Books are well written, or badly written."

Het is moeilijk te geloven, omdat Dorian Gray zelf onder veel meer gaat over moraal en kunst. Dorian krijgt van zijn kwade genius Henry een zeer immoreel boek en het is dit immorele boek dat hem op het slechte pad laat gaan. Volgens het verhaal kan een boek iemand dus moreel corrumperen, maar dat verhaal wordt pas een roman om decennialang over na te denken doordat diezelfde boodschap in een voorwoord heftig wordt bestreden.

Het schept helemaal geen duidelijkheid, dat voorwoord, of beter gezegd, het creëert enorme verwarring en schept daardoor duidelijkheid: "Vice and virtue are to the artist materials for an art." Ja, dat geldt ook voor de schilder Basil in het boek, die de engelachtige Dorian als onderwerp neemt en er zelf aan onderdoor gaat, en nog sterker voor Henry, die vanaf een afstandje geamuseerd het kwaad in de wereld aanschouwt en volkomen onaangedaan blijft – zelfs het feit dat hij gaat scheiden wordt slechts nebenbei gemeld en is dan het onderwerp van wat geamuseerde en ironische observaties. Henry is volgens de definities van het voorwoord de enige echte kunstenaar, maar hij maakt geen kunst. Ook daarin spreekt het verhaal dus het voorwoord tegen.

Juist door het voorwoord wordt het boek ineens een symfonie van ideeën en elkaar tegensprekende meningen. Je zou natuurlijk kunnen vinden dat de gedachten uit het voorwoord zo voor de hand liggen dat ze niet expliciet behoefden te worden gemaakt. Wie weet heeft Wilde dat gedacht toen hij de eerste druk uitbracht. Maar zo voor de hand ligt dat niet. Bovendien: door dit voorwoord toe te voegen aan dit boek gaat de lezer zich vanzelf afvragen of dat voorwoord dan soms wel geloofd moet worden: is het nog deel van het kunstwerk, of is het iets anders.

Het zijn natuurlijk gedachten over nogal efemere onderwerpen. Je wordt ertoe verleid om niet te denken over leven en dood, of schuld en boete, maar over de vraag waar kunst over gaat en wat een moreel standpunt precies betekent voor een kunstenaar. Je kunt dat vervolgens ook weer zien als een afleidingsmanoeuvre, want op een bepaalde manier gaat Dorian Gray natuurlijk wel degelijk ook over die grote onderwerpen, en over de onmogelijkheid om ongestraft tegemoet te komen aan al je verlangens, het gevaarlijk spel van het cynisme (Henry is slim genoeg om het zich te kunnen veroorloven, maar Dorian niet), de vraag of schuld alleen in de ogen is van de ander die jouw misdaad ziet of ook in je eigen ziel kan steken, enzovoort.

Hoogdravende gedachten. Nog steeds een meeslepend boek, Dorian Gray, wil ik maar zeggen.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Willem Frederik Hermans. Het behouden huis. Amsterdam: De Bezige Bij, 2012 (1952).

Het behouden huis: het is oorlog, het is al heel lang oorlog, het is doodschieten of doodgeschoten worden. Dat alles is al meteen duidelijk vanaf de eerste bladzijde van deze roemruchte novelle van Willem Frederik Hermans. En zoals de dingen gaan: ik geloof dat ik alles gelezen heb van deze beroemde schrijver, maar deze beroemde novelle, misschien wel het beroemdste wat hij schreef, nou net niet.

Het is een aangrijpend verhaal, een verhaal dat je beklemt doordat het je ertoe verleidt net zo opportunistisch te denken als de soldaat die de hoofdpersoon is. Heel lang kun je dat voor jezelf verantwoorden doordat die soldaat duidelijk aan de goede kant is: hij heeft immers aan het begin van het verhaal al meteen een hele serie vluchtende Duitsers doodgeschoten. Aan het einde van het verhaal zijn de rollen omgedraaid en blijkt hij – blijk jij, blijk ik – medeplichtig aan gruwelijker misdaden dan de Duitsers in het verhaal begaan.

Wikipedia denkt op gezag van allerlei vooraanstaande critici d…

Aafke Romeijn. Concept M. Amsterdam: Arbeiderspers, 2018.

Hava leeft in een wereld die de onze is, maar dan nét een beetje verschoven. Het is geen 2018, maar 2020 en bovendien zijn er sinds de jaren 90 hier in Nederland een paar dingen net een beetje anders gelopen. Een politieke partij heeft bijna de absolute macht gekregen en een ziekte houdt het land ook al tijden in de greep: kleurloosheid. Er worden steeds meer kinderen geboren die lijden aan die ziekte, die de samenleving handen vol geld kost, omdat de kleurlozen voortdurend een heel duur kleurmiddel nodig hebben. Radicaal-rechtse jongeren willen daarom af van al die kleurlozen, die de samenleving ontwrichten.

Hava is één van hen én ze is zelf kleurloos.

Bij zo'n het-had-ook-zo-kunnen-gaan-verhaal doet zich altijd de vraag voor: waarom vertelt iemand dit? Waarom spiegelt iemand ons een wereld voor die lijkt op de onze, maar die net een beetje anders is? Waarom geen ongebreidelde fantasie, of juist een realistisch beeld, maar iets ertussen in? Je kunt het bijna niet lezen zonder au…

Pieter A.M. Seuren. Chomsky's Minimalism. Oxford: OUP, 2004.

Noam Chomsky, dat weet iedereen, is al decennialang een centrale figuur in de taalwetenschap. In het bijzonder de leer van de zinsbouw, de syntaxis, heeft hij heel belangrijk gemaakt en nog steeds is het binnen die syntaxis zo dat iedereen naar Chomsky kijkt: sommigen vol bewondering en anderen vol afschuw, maar iedereen kijkt. Iemand die zo vol afschuw kijkt is Pieter Seuren, inmiddels alweer geruimte tijd emeritus hoogleraar in Nijmegen. In 2004 schreef hij een soort pamflet tegen Chomsky en de laatste versie van diens theorie, het zogenoemde minimalisme. Seuren laat geen spaan heel van dat minimalisme van Chomsky: de theorie zit volkomen onlogisch in elkaar, vanuit wetenschapsfilosofisch oogpunt bekeken is het een warboel, er bestaan geen feiten die deze theorie wel kan verklaren maar andere niet, terwijl omgekeerd andere theorieën wel allerlei feiten kunnen verklaren waar het minimalisme niets mee kan, enz. Maar bovenal is het boek een persoonlijke aanval op Chomsky: de man is …