Doorgaan naar hoofdcontent

Oscar Wilde. The Picture of Dorian Gray. Feedbooks, 2009 (1890).

Er bestaan weinig romans waarvan het voorwoord zo integraal deel uitmaakt als The Picture of Dorian Gray. Naar verluidt voegde Oscar Wilde dat voorwoord pas toe in een tweede, enigszins gekuiste editie, om een antwoord te geven op critici die de schrijver verweten een immoreel boek geschreven te hebben: "There is no such thing as a moral or an immoral book. Books are well written, or badly written."

Het is moeilijk te geloven, omdat Dorian Gray zelf onder veel meer gaat over moraal en kunst. Dorian krijgt van zijn kwade genius Henry een zeer immoreel boek en het is dit immorele boek dat hem op het slechte pad laat gaan. Volgens het verhaal kan een boek iemand dus moreel corrumperen, maar dat verhaal wordt pas een roman om decennialang over na te denken doordat diezelfde boodschap in een voorwoord heftig wordt bestreden.

Het schept helemaal geen duidelijkheid, dat voorwoord, of beter gezegd, het creëert enorme verwarring en schept daardoor duidelijkheid: "Vice and virtue are to the artist materials for an art." Ja, dat geldt ook voor de schilder Basil in het boek, die de engelachtige Dorian als onderwerp neemt en er zelf aan onderdoor gaat, en nog sterker voor Henry, die vanaf een afstandje geamuseerd het kwaad in de wereld aanschouwt en volkomen onaangedaan blijft – zelfs het feit dat hij gaat scheiden wordt slechts nebenbei gemeld en is dan het onderwerp van wat geamuseerde en ironische observaties. Henry is volgens de definities van het voorwoord de enige echte kunstenaar, maar hij maakt geen kunst. Ook daarin spreekt het verhaal dus het voorwoord tegen.

Juist door het voorwoord wordt het boek ineens een symfonie van ideeën en elkaar tegensprekende meningen. Je zou natuurlijk kunnen vinden dat de gedachten uit het voorwoord zo voor de hand liggen dat ze niet expliciet behoefden te worden gemaakt. Wie weet heeft Wilde dat gedacht toen hij de eerste druk uitbracht. Maar zo voor de hand ligt dat niet. Bovendien: door dit voorwoord toe te voegen aan dit boek gaat de lezer zich vanzelf afvragen of dat voorwoord dan soms wel geloofd moet worden: is het nog deel van het kunstwerk, of is het iets anders.

Het zijn natuurlijk gedachten over nogal efemere onderwerpen. Je wordt ertoe verleid om niet te denken over leven en dood, of schuld en boete, maar over de vraag waar kunst over gaat en wat een moreel standpunt precies betekent voor een kunstenaar. Je kunt dat vervolgens ook weer zien als een afleidingsmanoeuvre, want op een bepaalde manier gaat Dorian Gray natuurlijk wel degelijk ook over die grote onderwerpen, en over de onmogelijkheid om ongestraft tegemoet te komen aan al je verlangens, het gevaarlijk spel van het cynisme (Henry is slim genoeg om het zich te kunnen veroorloven, maar Dorian niet), de vraag of schuld alleen in de ogen is van de ander die jouw misdaad ziet of ook in je eigen ziel kan steken, enzovoort.

Hoogdravende gedachten. Nog steeds een meeslepend boek, Dorian Gray, wil ik maar zeggen.

Reacties

Populaire posts van deze blog

A.F.Th. van der Heijden. Advocaat van de hanen. Querido, 2014 (1990).

Omdat ik deze zomer intensief Van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach volgde, las ik parallel daaraan ook sommig ouder werk terug: vaak slechts voor een deel, omdat ik me iets herinnerde bij het lezen van het feuilleton, maar sommige boeken heb ik uiteindelijk voor een zo groot deel nagelezen dat ze uiteindelijk ook wel in dit logboekje terecht zullen komen.

Advocaat van de hanen is waarschijnlijk Van der Heijdens meestgelezen boek, omdat het relatief zelfstandig staat van de rest van de cyclus én omdat het ongeveer de structuur heeft van een thriller. Het is allemaal relatief: er wordt eigenlijk onderhuids behoorlijk veel verwezen naar de rest van Van der Heijdens werk, en voor een thriller is het nu ook weer niet zo heel spannend. Hoe de betrokkenheid van Ernst Quispel bij de moord op Kiliaan Noppen precies is, is weliswaar in het begin niet heel erg duidelijk, maar ook geen groot mysterie; en de onthulling van wie nu precies de echte moordenaar is, komt als een so…

Remco Campert. Compact. Amsterdam: Van Oorschot, 2016.

Nu Simon Carmiggelt, Annie M.G. Schmidt en Margo Minco aan de beurt waren geweest, mocht Remco Campert niet ontbreken in de serie Gedundrukt van Van Oorschot, waarin ieder jaar kennelijk een 'meester van de korte baan' wordt geëerd.

Helaas is de selectie, op verzoek van Campert gemaakt door zijn biograaf Mirjam van Hengel, nogal braaf uitgevallen. In de drie afdelingen, met gedichten, verhalen en columns, overheerst een licht melancholische toon en wordt vooral veel autobiografisch of quasi-autobiografisch teruggekeken op des schrijvers jonge jaren. (Althans, er gaat nogal veel over die jonge jaren. In technische zin wordt er natuurlijk niet altijd teruggekeken, omdat sommig werk in die jonge jaren geschreven is.) Er zijn verhaaltjes en gedichtjes over de kindertijd, over de jonge jaren, als jonge student.

Misschien is het omdat Van Hengel met haar onderzoek voor haar eigen boek vooral die periode heeft afgedekt en dus dat deel van het oeuvre goed kent, maar mij ging het op ze…

Leïla Slimani. Chanson douce. Paris: Gallimard, 2015

Gaan Parijse romans de afgelopen decennia inderdaad allemaal over eenzaamheid? Over mensen die verloren lopen in de grote stad? Die langzaam maar zeker in hun eigen wereldje geraken, omringd door miljoenen anderen?

Dan heeft Leïla Slimani dé Franse roman geschreven, een van de mooiste die er in ieder geval in de afgelopen tijd verschenen is. Chanson douce begint met de gevolgen van een vreselijke moordpartij, waarna de spanning zich in 200 pagina's gaandeweg opbouwt. We volgen een echtpaar, Myriam en Paul, die een kinderjuffrouw in dienst nemen als Myriam aan haar juridische carrière wil bouwen. De kinderjuffrouw (of oppas, hoe noem je dat, nounou), Louise, blijkt perfect: ze maakt het huis perfect schoon en de kinderen zijn dol op haar. Myriam en Paul nemen haar zelfs mee op vakantie, naar Griekenland.

Het zijn de ingrediënten voor een horrorverhaal, zij het dat de ware horror meteen komt. Ik neem ook aan dat je hier een succesvolle film van kunt maken, want er gebeurt van alles …